Từ ngày 1-7-2026, Luật Dân số năm 2025 và Nghị định 168/2026 có hiệu lực thi hành với nhiều chính sách mới về khuyến sinh, nâng cao chất lượng dân số. Trong đó, nội dung đáng chú ý là lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng - tăng 1 tháng so với hiện nay; lao động nam có vợ sinh con thứ hai được nghỉ 10 ngày làm việc - gấp đôi trước đây.
Hỗ trợ người sinh con thứ hai
Theo các chuyên gia y tế, việc tăng thời gian nghỉ thai sản không chỉ giúp sản phụ phục hồi sức khỏe, giảm nguy cơ rối loạn trầm cảm sau sinh mà còn góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ trong giai đoạn đầu đời.
Ngoài ra, chính sách này còn giúp duy trì, củng cố nguồn sữa mẹ, giúp giai đoạn chuyển tiếp của trẻ từ bú mẹ sang ăn dặm thuận lợi hơn. Việc người mẹ ở lâu hơn bên con cũng gia tăng sự gắn kết tình cảm mẫu tử, tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển sức khỏe tâm thần của trẻ.
Ông Trần Dũng Hà, Phó Giám đốc BHXH TP HCM, cho biết để được hưởng chế độ thai sản 7 tháng khi sinh con thứ hai, ngoài hồ sơ thủ tục theo quy định của Luật BHXH hiện hành, lao động nữ phải kê khai thêm mẫu 14-HSB và tự chịu trách nhiệm về nội dung kê khai, cơ quan BHXH sẽ giải quyết theo quy định. Mức hưởng chế độ thai sản được tính như quy định của Luật BHXH, tức trợ cấp thai sản 1 tháng của người lao động bằng 100% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc của 6 tháng gần nhất trước khi nghỉ việc hưởng chế độ thai sản; thời gian hưởng sẽ tính theo Luật Dân số là 7 tháng.
"Lấy mức hưởng nhân với 7 tháng sẽ biết được tổng số tiền thai sản mà lao động nữ sinh con thứ hai được nhận" - ông Hà hướng dẫn.
Ngoài việc được tăng thời gian nghỉ thai sản, phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế và phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi còn được hỗ trợ tài chính tối thiểu là 2 triệu đồng/trường hợp khi sinh con từ ngày 1-7 trở đi.
Từ ngày 1-7, người lao động sinh con được gia tăng quyền lợi về thai sản
Tăng quyền lợi và mức hưởng
Một chính sách mới khác đáng lưu ý của Luật Dân số 2025 là thời gian tới, phụ nữ mang thai được hỗ trợ khám và thực hiện các phương pháp sàng lọc trước sinh với đủ 4 bệnh cơ bản, gồm: hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau, bệnh Thalassemia (tan máu bẩm sinh).
Trong khi đó, trẻ sơ sinh được khám và thực hiện các phương pháp sàng lọc sơ sinh với đủ 5 bệnh cơ bản, gồm: Suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh, bất thường tim bẩm sinh.
Các chính sách hỗ trợ nêu trên sẽ thực hiện theo lộ trình. Cụ thể, từ ngày 1-7 đến 31-12-2026, áp dụng đối với phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, bảo trợ xã hội; người dân tại thôn đặc biệt khó khăn; xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo. Từ ngày 1-1-2027, áp dụng cho tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh. Mức hỗ trợ khám sàng lọc các bệnh bẩm sinh trước sinh được thanh toán theo thực tế, tối đa 900.000 đồng/trường hợp; khám sàng lọc các bệnh bẩm sinh sơ sinh tối đa 600.000 đồng/trường hợp.
Ngoài các chính sách mới kể trên, theo BHXH TP HCM, từ ngày 1-7, do tác động vì lương cơ sở tăng (từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng), một số quyền lợi đối với lao động nữ sinh con cũng được cải thiện. Cụ thể, theo Luật BHXH, khi sinh con, nhận con do nhờ mang thai hộ hoặc nhận con nuôi dưới 6 tháng tuổi, ngoài chế độ thai sản, người đủ điều kiện đóng BHXH bắt buộc sẽ được nhận trợ cấp một lần khi sinh con. Mức hưởng cho mỗi con bằng 2 lần mức tham chiếu (hiện nay bằng mức lương cơ sở) tại tháng sinh con, nhận con hoặc nhận con nuôi. Hiện tại, số tiền trợ cấp một lần là 4,68 triệu đồng/con nhưng từ ngày 1-7 sẽ tăng lên 5,06 triệu đồng.
Bên cạnh đó, mức hưởng nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe đối với lao động nữ sau thai sản (1 ngày nghỉ bằng 30% mức tham chiếu, thời gian nghỉ 5-10 ngày) cũng tăng từ 702.000 đồng lên 759.000 đồng/ngày.
Thủ tục hỗ trợ kinh phí khi sinh con
Theo Nghị định 168/2026, chủ tịch UBND xã, phường, đặc khu sẽ căn cứ thông tin từ hệ thống liên thông thủ tục đăng ký khai sinh, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) và các cơ sở dữ liệu có sẵn để quyết định hỗ trợ kinh phí và thực hiện chi trả hỗ trợ phụ nữ sinh con (phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức thay thế và phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi) cùng với thời điểm đăng ký khai sinh.
