Khi nhắc đến những doanh nhân thành công của Trung Quốc, nhiều người thường nghĩ ngay đến các tỷ phú trong lĩnh vực bất động sản, công nghệ hay thương mại điện tử. Thế nhưng, có một người đã xây dựng nên doanh nghiệp hàng đầu thế giới từ một lĩnh vực ít ai ngờ tới: tái chế pin và rác thải điện tử.
Đó là Hứa Khai Hoa, cựu giáo sư Đại học Trung Nam, Trung Quốc. Thành công của ông không chỉ tạo nên một đế chế kinh doanh từ thứ từng bị xem là phế liệu, mà còn góp phần đưa Trung Quốc trở thành một trong những trung tâm kinh tế tuần hoàn lớn nhất thế giới.
Bỏ bục giảng để theo đuổi cơ hội mới
Trước khi trở thành doanh nhân, Hứa Khai Hoa là giáo sư chuyên ngành vật liệu luyện kim tại Đại học Trung Nam. Năm 2000, trong thời gian tham gia chương trình trao đổi học thuật tại Nhật Bản, ông được tiếp xúc với các nghiên cứu về môi trường và tái chế tài nguyên. Đây cũng là thời điểm ông nhận ra mức độ nghiêm trọng của vấn đề rác thải điện tử.
Theo các nghiên cứu mà ông tiếp cận khi đó, chỉ một viên pin điện thoại bị thải bỏ không đúng cách cũng có thể gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Trong khi đó, lượng thiết bị điện tử bị loại bỏ trên toàn cầu ngày càng tăng nhanh, kéo theo nguy cơ lãng phí khối lượng lớn tài nguyên quý hiếm.
Từ đây, Hứa Khai Hoa nhìn thấy một cơ hội mà ít người chú ý: nếu có thể thu hồi các kim loại giá trị từ các loại phế liệu như pin cũ và rác điện tử, ngành tái chế không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn có tiềm năng trở thành một ngành công nghiệp quy mô lớn.
Năm 2001, Hứa Khai Hoa đưa ra quyết định khiến nhiều người bất ngờ là từ bỏ công việc giảng dạy để khởi nghiệp tại Thâm Quyến. Công ty mới do ông thành lập được đặt tên là GEM, mang ý nghĩa "biến rác thải thành tài nguyên, trả lại màu xanh cho Trái đất". Đây cũng là tầm nhìn mà ông theo đuổi suốt hơn hai thập kỷ sau đó.
Cuộc chiến công nghệ để phá thế độc quyền
Những năm đầu khởi nghiệp, khó khăn lớn nhất mà Hứa Khai Hoa gặp phải không phải vốn hay thị trường, mà là công nghệ. Việc tái chế pin đã qua sử dụng là một quá trình phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các loại pin chứa nhiều kim loại như lithium, cobalt hay nickel. Nếu xử lý không đúng cách, chúng có thể gây cháy nổ hoặc tạo ra chất thải độc hại.
Không những vậy, công nghệ tách chiết kim loại khi đó chủ yếu nằm trong tay các doanh nghiệp nước ngoài. Các công ty Trung Quốc gần như chưa có vị thế trong lĩnh vực này. Để giải quyết bài toán công nghệ, Hứa Khai Hoa quyết định đầu tư mạnh cho nghiên cứu và phát triển.
Đội ngũ của ông dành nhiều năm thử nghiệm các quy trình tách chiết vật liệu, kết hợp giữa phương pháp hóa học và vật lý nhằm nâng cao tỷ lệ thu hồi kim loại.
Năm 2004, công ty đạt bước đột phá quan trọng khi sản xuất thành công bột cobalt và nickel siêu mịn với độ tinh khiết đủ tiêu chuẩn để quay trở lại chuỗi sản xuất công nghiệp. Đây được xem là nền tảng giúp GEM từng bước thoát khỏi sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài.
Đến nay, doanh nghiệp này đã đăng ký hơn 5.000 bằng sáng chế, tham gia xây dựng 18 tiêu chuẩn quốc gia liên quan đến ngành tái chế và đạt tỷ lệ thu hồi gần như tuyệt đối đối với nhiều kim loại chiến lược như lithium, cobalt và nickel.
Sở hữu công nghệ chưa đồng nghĩa với việc chinh phục được thị trường. Trong giai đoạn đầu, nhiều khách hàng vẫn nghi ngờ chất lượng nguyên liệu tái chế. Không ít người cho rằng sản phẩm làm từ pin cũ hay rác điện tử khó có thể đáp ứng tiêu chuẩn công nghiệp.
Để thay đổi định kiến đó, GEM chấp nhận cho khách hàng dùng thử miễn phí sản phẩm trong thời gian dài. Bản thân Hứa Khai Hoa từng nhiều lần trực tiếp đi gặp đối tác, thậm chí chờ hàng giờ chỉ để có cơ hội trình bày về công nghệ của mình.
Cơ hội lớn xuất hiện vào cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 khi một nhà cung cấp bột nickel lớn của Canada buộc phải dừng hoạt động, GEM nhanh chóng tham gia thay thế. Sau khi vượt qua quy trình kiểm định khắt khe của các tập đoàn quốc tế, công ty này trở thành đối tác cung ứng quan trọng cho nhiều khách hàng lớn.
Sự kiện này được xem là cột mốc giúp doanh nghiệp chứng minh rằng nguyên liệu tái chế hoàn toàn có thể đạt chất lượng tương đương sản phẩm sản xuất từ tài nguyên nguyên sinh.
Xây doanh nghiệp hàng chục tỷ NDT từ "mỏ khoáng sản trong thành phố"
Nếu bước đột phá công nghệ giúp GEM tồn tại, thì tầm nhìn chiến lược lại là yếu tố đưa công ty bứt phá. Từ rất sớm, Hứa Khai Hoa đã nhận ra tương lai của ngành năng lượng mới sẽ kéo theo làn sóng pin thải loại khổng lồ.
Năm 2012, doanh nghiệp của ông thực hiện các thương vụ mở rộng trong lĩnh vực vật liệu pin. Đến năm 2017, GEM đưa vào vận hành dây chuyền tái chế pin động lực đầu tiên tại Trung Quốc.
Thời điểm đó, thị trường xe điện vẫn chưa bùng nổ mạnh mẽ như hiện nay. Tuy nhiên, Hứa Khai Hoa tin rằng chỉ sau vài năm, hàng triệu bộ pin xe điện sẽ bước vào giai đoạn thay thế và tạo ra nhu cầu tái chế khổng lồ. Nhận định này của ông sau đó đã trở thành hiện thực.
Hiện nay, GEM sở hữu mạng lưới gồm 16 khu công nghiệp tuần hoàn tại Trung Quốc, Indonesia, Hàn Quốc và Nam Phi, đồng thời hợp tác với nhiều tập đoàn lớn trong ngành điện tử và pin như Samsung Electronics hay CATL. Mỗi năm, doanh nghiệp xử lý hàng trăm nghìn tấn pin đã qua sử dụng và các loại rác thải điện tử.
Theo số liệu được công bố, năm 2024 GEM ghi nhận doanh thu khoảng 33,2 tỷ NDT (hơn 129.000 tỷ đồng), trong khi giá trị vốn hóa thị trường vượt mốc 30 tỷ NDT.
Trong bối cảnh nhu cầu đối với các kim loại chiến lược như lithium, cobalt và nickel ngày càng tăng, tái chế pin được xem là một giải pháp giúp giảm phụ thuộc vào hoạt động khai thác tài nguyên truyền thống.
Giới chuyên môn gọi nguồn nguyên liệu thu hồi từ thiết bị điện tử cũ là "mỏ khoáng sản đô thị" bởi chúng chứa hàm lượng kim loại quý không hề thua kém nhiều mỏ tự nhiên. Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mô hình này còn góp phần giảm áp lực khai thác khoáng sản và hạn chế ô nhiễm môi trường.
Sau hơn 20 năm kiên trì, Hứa Khai Hoa đã chứng minh rằng những thứ bị xem là rác thải hoàn toàn có thể trở thành nguồn tài nguyên chiến lược nếu được khai thác bằng công nghệ phù hợp.
Câu chuyện của vị giáo sư này cũng cho thấy một thực tế đang ngày càng rõ nét trong nền kinh tế hiện đại: giá trị lớn nhất không nằm ở những gì người ta nhìn thấy, mà nằm ở khả năng nhận ra cơ hội trong những thứ mà phần lớn mọi người bỏ qua.
(Theo Sina)
