Những thay đổi trong chính sách thuế thời gian gần đây đang đặt hộ kinh doanh trước yêu cầu phải minh bạch và tuân thủ chặt chẽ hơn. Theo bà Vũ Thị Bình – Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn và Đào tạo Quản trị doanh nghiệp Bình Vũ, các rủi ro phổ biến hiện nay chủ yếu xoay quanh hóa đơn, nghĩa vụ thuế và kê khai, trong đó nhiều sai sót có thể khiến số thuế phải nộp tăng mạnh.
Rủi ro hóa đơn: Thiếu đầu vào, sai đầu ra đều có thể bị xử phạt nặng
Theo bà Bình, hóa đơn là căn cứ ghi nhận doanh thu, chi phí và nguồn gốc hàng hóa, nên bất kỳ sai sót nào cũng tiềm ẩn rủi ro lớn.
Một trong những lỗi phổ biến là không lấy hoặc lấy không đủ hóa đơn đầu vào. Nhiều hộ kinh doanh cho rằng không cần thiết vì "không tính chi phí", tuy nhiên thực tế, từ ngưỡng doanh thu 1 tỷ đồng/năm trở lên, việc xuất hóa đơn là bắt buộc và phải có đầu vào hợp lệ để chứng minh.
Bà Bình dẫn ví dụ: doanh thu 5 tỷ đồng, chi phí thực tế 4,5 tỷ đồng thì chỉ phải nộp thuế thu nhập cá nhân trên 500 triệu đồng lợi nhuận. Tuy nhiên, nếu 3 tỷ đồng chi phí không có hóa đơn hợp lệ, chỉ còn được ghi nhận 1,5 tỷ đồng chi phí, đồng nghĩa phần thu nhập tính thuế tăng lên 3,5 tỷ đồng. "Chi phí bị loại bao nhiêu thì phải nộp thuế bấy nhiêu", bà nhấn mạnh.
Ở chiều ngược lại, việc không xuất hoặc xuất thiếu hóa đơn đầu ra cũng bị xử lý nghiêm. Theo quy định tại Nghị định 68/2026, từ ngưỡng doanh thu 1 tỷ đồng/năm, hộ kinh doanh bắt buộc phải xuất hóa đơn. Nếu cố tình không thực hiện, có thể bị phạt từ 1–3 lần số thuế phải nộp, đồng thời bị xử phạt hành chính tối đa đến 80 triệu đồng.
Ngoài ra, các lỗi như xuất hóa đơn sai thời điểm (không đúng lúc giao hàng hoặc hoàn thành dịch vụ) có thể bị phạt tới 70 triệu đồng nếu vi phạm số lượng lớn. Trường hợp hóa đơn thiếu thông tin người mua (tên, địa chỉ, mã số thuế) cũng có thể bị phạt từ 4–8 triệu đồng cho mỗi hóa đơn.
Nghĩa vụ thuế: Không nắm rõ chi phí được trừ sẽ "đội" tiền thuế
Bên cạnh hóa đơn, rủi ro lớn tiếp theo nằm ở việc xác định nghĩa vụ thuế, đặc biệt là thuế thu nhập cá nhân (TNCN).
Hiện nay, hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng/năm bắt đầu làm quen với phương pháp tính thuế dựa trên thu nhập tính thuế (lợi nhuận). Theo đó, thuế TNCN được tính bằng công thức:
(Doanh thu – Chi phí được trừ) x thuế suất (15%–20%).
Theo bà Bình, vấn đề nằm ở chỗ nhiều hộ kinh doanh chưa nắm rõ điều kiện để một khoản chi được tính vào chi phí hợp lệ. Để được chấp nhận, khoản chi phải đồng thời đáp ứng ba tiêu chí: phát sinh thực tế liên quan đến hoạt động kinh doanh; có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp; và thanh toán không dùng tiền mặt với các khoản từ 5 triệu đồng trở lên.
Một điểm đáng chú ý khác là chi phí tiền lương. Nếu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về bảo hiểm và thuế thu nhập cá nhân cho người lao động, khoản chi này cũng có thể bị loại khi tính thuế.
Với thuế giá trị gia tăng (GTGT), rủi ro chủ yếu phát sinh khi hộ kinh doanh kê khai thiếu hoặc che giấu doanh thu, đặc biệt thông qua các tài khoản khác.
Rủi ro kê khai: Sai thời điểm có thể bị phạt tới 25 triệu đồng
Ngoài hóa đơn và nghĩa vụ thuế, việc kê khai sai quy định cũng là một trong những lỗi thường gặp.
Theo quy định, hộ kinh doanh có doanh thu đến 50 tỷ đồng/năm thực hiện kê khai theo quý, trên mức này sẽ kê khai theo tháng. Trường hợp kê khai sai thời điểm có thể bị xử phạt hành chính, từ mức cảnh cáo đến tối đa 25 triệu đồng cho mỗi tờ khai.
Đối với các hộ kinh doanh áp dụng phương pháp tính thuế theo thu nhập tính thuế, cuối năm còn phải thực hiện quyết toán thuế TNCN, bao gồm cả phần nghĩa vụ liên quan đến người lao động (nếu có).
Theo bà Vũ Thị Bình, việc nhận diện các rủi ro không nhằm gây áp lực mà giúp hộ kinh doanh chủ động điều chỉnh, hoàn thiện dần quy trình để "yên tâm kinh doanh" trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng minh bạch và chặt chẽ hơn.
