Quyết định tạm dừng xuất khẩu amoni nitrat của Nga trong vòng một tháng đang tạo ra những lo ngại mới về nguồn cung phân bón toàn cầu, trong bối cảnh chi phí đầu vào nông nghiệp vốn đã tăng cao tại nhiều khu vực.
Theo thông báo, Nga đình chỉ giấy phép xuất khẩu amoni nitrat từ ngày 21/3 đến 21/4 nhằm ưu tiên nguồn cung cho mùa gieo trồng trong nước. Tuy nhiên, động thái này nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới quan sát quốc tế, khi nó diễn ra giữa lúc căng thẳng trừng phạt giữa Nga và phương Tây vẫn chưa hạ nhiệt.
Nhà kinh tế Steve Hanke nhận định rằng đây không đơn thuần là quyết định mang tính kỹ thuật phục vụ nông nghiệp nội địa, mà còn là “tín hiệu trực tiếp” gửi tới phương Tây, hàm ý rằng nguồn cung phân bón có thể bị siết chặt nếu các lệnh trừng phạt không được nới lỏng.
Tác động của quyết định này trở nên đáng kể bởi Nga hiện kiểm soát khoảng 40% thương mại amoni nitrat toàn cầu. Là nhà sản xuất phân bón lớn thứ hai thế giới sau Trung Quốc, Nga có vị thế thuận lợi để tận dụng sự gián đoạn này. Và việc một trong những nhà cung cấp lớn nhất tạm thời rút khỏi thị trường, dù chỉ trong thời gian ngắn, cũng đủ để làm gián đoạn chuỗi cung ứng nông nghiệp trên diện rộng.
Giá phân bón Ure đã gần chạm mức 700 USD/tấn, cao nhất từ tháng 10/2022.
Amoni nitrat là nguyên liệu quan trọng trong sản xuất phân bón, đặc biệt với các loại cây trồng quy mô lớn. Do đó, bất kỳ biến động nào về nguồn cung đều có thể nhanh chóng phản ánh vào giá cả và chi phí sản xuất nông nghiệp.
Thị trường vốn đã trong trạng thái nhạy cảm càng trở nên căng thẳng hơn khi nhiều yếu tố bất lợi cùng xuất hiện. Trong đó, việc gián đoạn vận tải qua Eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển quan trọng đối với hóa chất và năng lượng – đã khiến nguồn cung amoniac toàn cầu bị ảnh hưởng, kéo theo áp lực lan sang thị trường phân bón.
Không chỉ yếu tố địa chính trị, nguồn cung nội địa của Nga cũng gặp gián đoạn. Một số cơ sở sản xuất phân bón lớn bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, khiến một phần sản lượng amoni nitrat bị đình trệ trong thời gian gần đây.
Những yếu tố này cộng hưởng đã khiến giá phân bón toàn cầu tăng mạnh. Tính đến tháng 3/2026, giá trung bình đã tăng khoảng 27%, trong đó phân bón nitơ ghi nhận mức tăng cao nhất. Điều này đang tạo thêm gánh nặng chi phí cho nông dân tại nhiều khu vực như Hoa Kỳ, Mỹ Latinh và châu Âu, đúng vào thời điểm bước vào mùa gieo trồng quan trọng.
Về mặt chính thức, các lệnh trừng phạt của phương Tây không nhằm trực tiếp vào phân bón Nga. Bộ Tài chính Hoa Kỳ cũng từng khẳng định xuất khẩu phân bón không nằm trong danh sách bị cấm.
Tuy nhiên, trên thực tế, các biện pháp trừng phạt rộng hơn sau xung đột tại Ukraine từ năm 2022 vẫn tạo ra những rào cản đáng kể. Việc các ngân hàng Nga bị loại khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT, cùng với sự dè dặt của các công ty bảo hiểm trong việc bảo lãnh vận chuyển, đã khiến hoạt động xuất khẩu phân bón gặp nhiều khó khăn về thanh toán và logistics.
Trong bối cảnh đó, quyết định tạm dừng xuất khẩu amoni nitrat của Nga càng làm dấy lên lo ngại về một chu kỳ biến động mới của thị trường phân bón toàn cầu. Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, không chỉ giá phân bón mà cả giá lương thực cũng có thể chịu tác động dây chuyền trong thời gian tới.
