Những ngày cuối tháng 5, Hà Nội trở thành tâm điểm của đợt nắng nóng cực đoan khi liên tục ghi nhận nhiệt độ cao nhất cả nước. Không chỉ vượt ngưỡng 40 độ C trong lều khí tượng tiêu chuẩn, nhiệt độ cảm nhận thực tế ngoài trời tại nhiều khu vực nội đô còn có thể lên tới 46 độ C, khiến cuộc sống người dân đảo lộn.
Nhiệt độ tại Hà Nội ghi nhận cao hơn 40 độ C, thực tế nhiều thời điểm lên tới 46 độ C
Ngày 25/5, 8 tỉnh thành khu vực đồng bằng Bắc Bộ và miền Trung ghi nhận nền nhiệt trên 40 độ C. Riêng Hà Nội, 4/5 trạm quan trắc đạt từ 40 độ C trở lên. Trạm Láng ghi nhận 40,7 độ C – mức cao nhất cả nước trong ngày. Sang ngày 26/5, Hà Nội tiếp tục cùng Nghệ An dẫn đầu cả nước về nắng nóng với nhiệt độ cao nhất lên tới 41,1 độ C.
Nhiều người dân cho biết dù đứng dưới bóng râm vẫn cảm thấy hơi nóng hắt lên bỏng rát. Đường nhựa, vỉa hè và các bức tường bê tông hấp nhiệt mạnh khiến không khí đặc quánh, ngột ngạt như đang ở trong “lò nung”.
Vì sao Hà Nội liên tục nóng nhất cả nước?
Theo TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, đợt nắng nóng hiện nay là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố thời tiết cực đoan kết hợp với đặc điểm đô thị hóa của Hà Nội.
Ông cho biết từ cuối tuần trước, hình thế mưa tiểu mãn suy yếu và kết thúc, trong khi vùng áp thấp nóng phía Tây mở rộng mạnh sang Bắc Bộ và Trung Bộ khiến nắng nóng gia tăng trên diện rộng.
Cùng thời điểm, gió mùa mùa hè hướng tây nam hoạt động rõ hơn từ giữa tháng 5. Khi luồng gió này vượt qua dãy Trường Sơn đã gây hiệu ứng phơn, khiến khu vực Trung Bộ và Bắc Trung Bộ trở nên khô nóng gay gắt.
Tại Bắc Bộ, đặc biệt là Tây Bắc và một phần vùng núi phía Bắc, hiệu ứng phơn cũng xuất hiện khi dòng khí vượt qua dãy Hoàng Liên Sơn và các dãy núi phía tây, góp phần làm nền nhiệt tăng mạnh.
Tuy nhiên, điều khiến Hà Nội trở nên đặc biệt oi bức không chỉ nằm ở yếu tố thời tiết. “Việc Hà Nội trở thành một trong những điểm nóng của đợt nắng nóng này là do hình thế áp thấp nóng mở rộng, cộng hưởng với đặc điểm đô thị hóa mạnh của Thủ đô”, TS Trương Bá Kiên nhận định.
Theo TS Trương Bá Kiên, Hà Nội đang chịu tác động rất rõ của hiện tượng “đảo nhiệt đô thị” – tức khu vực nội đô có nhiệt độ cao hơn đáng kể so với vùng ven do sự thay đổi mạnh về bề mặt và cân bằng năng lượng.
Các bề mặt bê tông, nhựa đường, mái nhà, kính và nhà cao tầng hấp thụ bức xạ mặt trời rất mạnh vào ban ngày. Sau khi tích nhiệt, chúng tiếp tục tỏa nhiệt chậm vào chiều tối và ban đêm khiến nhiệt độ giảm rất chậm.
Trong khi đó, mật độ xây dựng dày đặc làm giảm khả năng thông gió tự nhiên. Không khí nóng bị giữ lại giữa các khối nhà cao tầng, đặc biệt ở những khu phố đông dân cư, ít cây xanh và mặt nước.
Ngoài ra, nhiệt thải từ giao thông, điều hòa nhiệt độ, hoạt động công nghiệp và sinh hoạt hằng ngày cũng khiến nội đô hình thành một “khối tích nhiệt” khổng lồ.
Mật độ xây dựng cao kết hợp hiệu ứng đô thị làm giảm thông gió tự nhiên khiến cho Hà Nội như một 'chảo lửa'.
Đó là lý do nhiều người dân Hà Nội cảm thấy cái nóng không chỉ gay gắt ban ngày mà còn kéo dài suốt đêm. Dù nhiệt độ khí tượng có xu hướng giảm sau hoàng hôn, cảm giác oi bức vẫn không biến mất.
“Trong cùng một đợt nắng nóng, khu vực nội đô Hà Nội thường có nhiệt độ không khí và nhiệt độ cảm nhận cao hơn vùng ven, đặc biệt vào chiều tối và ban đêm”, TS Trương Bá Kiên cho biết.
Theo các chuyên gia khí tượng, cuối tháng 5 đến tháng 7 vốn là giai đoạn miền Bắc bước vào cao điểm nắng nóng nên việc xuất hiện nắng nóng thời điểm này không phải điều bất thường.
Tuy nhiên, đợt nóng hiện nay đáng lo ngại ở chỗ cường độ nhiệt tăng nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng và mức độ oi nóng trong đô thị rất rõ rệt.
Đợt nóng lần này hình thành do sự kết hợp của nhiều yếu tố: vùng áp thấp nóng phía Tây mở rộng, hiệu ứng phơn khiến không khí khô nóng hơn, bức xạ mặt trời mạnh, ít mây và gió yếu.
Những điều kiện này làm nhiệt độ cực đại ban ngày tăng vọt. Nhưng điều khiến người dân kiệt sức chính là khả năng tích nhiệt kéo dài qua nhiều ngày liên tiếp, khiến nhiệt độ ban đêm giảm chậm, cơ thể khó phục hồi sau thời gian phơi nhiễm nhiệt vào ban ngày.
Đặc biệt tại Hà Nội, nơi bê tông hóa mạnh, giao thông dày đặc và mật độ dân cư cao, cảm giác nóng trở nên nặng nề hơn nhiều địa phương xung quanh.
Kỷ lục nhiệt độ tại Hà Nội đã bị phá vỡ
Tối 26/5, TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai, cho biết trạm khí tượng Láng ghi nhận nhiệt độ cao nhất lên tới 41,1 độ C trong ngày 26/5.
Mức nhiệt này đã vượt kỷ lục cũ của tháng 5/2015 là 40,3 độ C, tức cao hơn 0,8 độ C.
Ngoài số liệu chính thức tại trạm khí tượng, TS Nguyễn Ngọc Huy còn ghi nhận mức nhiệt lên tới 46 độ C bằng nhiệt kế thủy ngân đặt tại ban công nhà riêng ở Hà Nội lúc 16h10 cùng ngày.
Ông cho biết đây là mức nhiệt cao nhất từng đo được tại cùng vị trí trong gần 10 năm theo dõi liên tục.
Dù đây không phải số liệu đo trong lều khí tượng tiêu chuẩn, con số 46 độ C vẫn phản ánh rõ mức độ khắc nghiệt của cái nóng mà người dân Hà Nội đang phải đối mặt.
Theo TS Trương Bá Kiên, trong Kịch bản biến đổi khí hậu 2025 do Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển xây dựng và dự kiến công bố trong tháng 6, biến đổi khí hậu đô thị sẽ được phân tích thành một chương riêng dành cho Hà Nội và Tp.HCM.
Đây được xem là điểm mới rất quan trọng bởi các đô thị lớn không chỉ chịu tác động của hiện tượng nóng lên toàn cầu mà còn chịu tác động cộng hưởng từ quá trình đô thị hóa.
Các kết quả dự tính cho thấy tại Hà Nội, nhiệt độ trung bình, nhiệt độ cực đại và nhiệt độ tối thấp đều có xu hướng gia tăng trong thế kỷ 21.
Đáng chú ý, nhiệt độ ban đêm tăng mạnh là dấu hiệu cho thấy quá trình tích nhiệt đô thị ngày càng nghiêm trọng, khiến con người khó phục hồi sức khỏe sau các đợt nắng nóng.
Kịch bản cũng cho thấy số ngày nắng nóng, cường độ và thời gian kéo dài của các đợt nóng đều có xu hướng tăng lên.
Điều đó đồng nghĩa Hà Nội trong tương lai có thể phải đối mặt thường xuyên hơn với những đợt nắng nóng cực đoan, kéo dài và gây căng thẳng nhiệt nghiêm trọng.
Các chuyên gia cảnh báo nếu không có giải pháp quy hoạch đô thị hợp lý như tăng cây xanh, mở rộng mặt nước, cải thiện thông gió và hạn chế bê tông hóa, hiệu ứng “chảo lửa” tại Hà Nội sẽ còn rõ nét hơn trong những thập kỷ tới.
Khánh Linh (t/h)
