“Của để dành” chưa dễ đưa vào lưu thông
Giữa những biến động khó lường của thị trường tài chính, không ít người dân vẫn lựa chọn nắm giữ vàng như một “kênh trú ẩn” an toàn cho tài sản tích lũy.
Với ông Đặng Ngọc Tiến (phường Hà Đông, Hà Nội) vàng được mua và cất giữ trong nhiều năm không chỉ là khoản tiết kiệm, mà còn là “bảo hiểm” trước những rủi ro của cuộc sống.
“Gửi tiết kiệm thì lãi suất lên xuống thất thường, còn đầu tư vào lĩnh vực khác tôi không có nhiều thông tin. Vàng tuy không sinh lời ngay nhưng ít nhất mình nhìn thấy, cầm được và yên tâm là tài sản vẫn còn đó”, ông Tiến chia sẻ với Người Đưa Tin.
Tuy vậy, khi được hỏi về khả năng đưa số vàng này vào lưu thông thông qua các cơ chế huy động, ông vẫn tỏ ra dè dặt: “Nếu có cơ chế rõ ràng, minh bạch và đảm bảo an toàn thì tôi cũng cân nhắc. Nhưng điều tôi băn khoăn nhất là khi cần rút ra, liệu có được trả đúng giá trị và đúng loại vàng mình đã gửi hay không”.
Tâm lý của ông Tiến cũng là điều dễ thấy ở nhiều người dân hiện nay, khi vàng không chỉ đơn thuần là tài sản tích lũy mà còn gắn với nhu cầu bảo toàn giá trị.
Đây cũng là lý do khiến một lượng lớn vàng trong dân cư vẫn nằm ngoài lưu thông, chưa được chuyển hóa thành nguồn vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh.
Người dân nắm giữ vàng chủ yếu với tâm lý tích trữ, bảo toàn tài sản.
Theo các ước tính thường được dẫn lại của Hội đồng Vàng thế giới và giới chuyên gia trong nước, lượng vàng vật chất đang nằm trong dân cư Việt Nam có thể lên tới hàng trăm tấn, tương đương hàng chục tỷ USD.
Nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển ngày càng gia tăng khiến việc huy động nguồn lực vàng trong dân được xem là một giải pháp tiềm năng, góp phần bổ sung vốn cho nền kinh tế và giảm áp lực lên hệ thống tín dụng ngân hàng, đặc biệt ở phân khúc trung và dài hạn.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để “đánh thức” nguồn lực này mà vẫn bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính.
Một trong những rủi ro lớn nhất đến từ biến động giá vàng, khi giá vàng thế giới liên tục dao động, nếu cơ chế huy động không được thiết kế phù hợp, các tổ chức tham gia có thể đối mặt với rủi ro chênh lệch giá, ảnh hưởng đến cân đối tài chính.
Bên cạnh đó, tâm lý nắm giữ vàng để phòng ngừa rủi ro khiến người dân chỉ sẵn sàng tham gia khi có cơ chế đủ minh bạch và bảo đảm. Nếu triển khai ồ ạt nhưng thiếu kiểm soát, hoạt động huy động vàng thậm chí có thể gây áp lực lên thị trường ngoại hối và công tác điều hành chính sách tiền tệ.
Vừa qua, Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam đã kiến nghị Chính phủ sớm ban hành cơ chế cụ thể để huy động, thu mua vàng trong dân làm nguyên liệu cho sản xuất, chế tác vàng trang sức, mỹ nghệ.
Đáng chú ý, hiệp hội đề xuất cho phép doanh nghiệp được vay vàng trong dân với lãi suất thỏa thuận theo quy định của pháp luật dân sự.
Bài toán lớn nhất là bảo vệ người dân
Trao đổi với Người Đưa Tin về đề xuất trên, Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Hãng luật SBLAW (SBLAW Vietnam International Law Firm) cho rằng đây là một đề xuất đáng để nghiên cứu theo hướng ủng hộ, bởi có thể trở thành giải pháp khơi thông nguồn lực tài chính rất lớn đang được người dân cất giữ dưới dạng vàng.
Theo ông Hà nếu được thiết kế phù hợp, chính sách này có thể giúp chuyển hóa lượng vàng trong dân thành nguồn vốn lưu thông phục vụ sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế. Tuy nhiên để triển khai an toàn và khả thi, cần phải xây dựng một hành lang pháp lý riêng biệt thay vì áp dụng các quy định hiện hành.
Ông phân tích, Nghị định 24/2012/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 232/2025) được ban hành với mục tiêu chống “vàng hóa” nền kinh tế, chấm dứt hoạt động huy động và cho vay vàng của các tổ chức tín dụng. Vì vậy, khung pháp lý hiện nay chưa có cơ sở cho việc doanh nghiệp vay vàng trực tiếp từ người dân với lãi suất thỏa thuận.
Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Hãng luật SBLAW (SBLAW Vietnam International Law Firm) phân tích về đề xuất cho phép doanh nghiệp được vay vàng trong dân với lãi suất thỏa thuận.
“Việc xây dựng một hành lang pháp lý riêng hoặc cơ chế thí điểm là bắt buộc”, luật sư Nguyễn Thanh Hà nhấn mạnh. Theo ông, cơ chế này cần quy định rõ tiêu chuẩn doanh nghiệp được tham gia huy động vàng bao gồm uy tín, năng lực tài chính.
Đồng thời phải có cơ chế bảo hiểm hoặc tài sản bảo đảm nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân cũng như các phương án ứng phó khi giá vàng biến động mạnh.
Theo luật sư Nguyễn Thanh Hà, điều quan trọng nhất nếu triển khai cơ chế huy động vàng là phải xây dựng được hệ thống bảo vệ quyền lợi người dân trong trường hợp doanh nghiệp mất khả năng thanh toán hoặc phát sinh tranh chấp.
Ông cho rằng, rủi ro không chỉ đến từ việc doanh nghiệp làm ăn thua lỗ mà còn xuất phát từ biến động khó lường của giá vàng. Thông thường sau khi vay vàng từ người dân, doanh nghiệp sẽ bán vàng để quy đổi sang tiền đồng phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên, đến thời điểm trả nợ nếu giá vàng tăng mạnh, doanh nghiệp có thể rơi vào tình trạng dù kinh doanh có lãi bằng VND nhưng vẫn không đủ khả năng mua lại lượng vàng tương ứng để hoàn trả cho người dân.
“Rủi ro này hoàn toàn có thể đẩy doanh nghiệp vào khó khăn và khiến người dân đối mặt nguy cơ mất tài sản”, ông Hà nói.
Để hạn chế nguy cơ đó, theo Chủ tịch Hãng luật SBLAW cơ quan xây dựng chính sách cần thiết kế các cơ chế bảo vệ cụ thể. Trong đó, doanh nghiệp muốn huy động vàng phải có tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh ngân hàng với giá trị cao hơn khoản vàng vay nhằm dự phòng rủi ro trượt giá.
Ông cũng đề xuất cần xây dựng bộ tiêu chí chặt chẽ để lựa chọn doanh nghiệp tham gia thí điểm, chỉ cho phép những đơn vị có năng lực tài chính mạnh, dòng tiền ổn định và có khả năng phòng vệ rủi ro giá vàng tham gia.
Ngoài ra, luật sư Nguyễn Thanh Hà cho rằng cần nghiên cứu cơ chế bảo hiểm tiền gửi bằng vàng tương tự bảo hiểm tiền gửi ngân hàng nhằm bảo vệ tài sản của người dân trong trường hợp doanh nghiệp phá sản hoặc giá vàng biến động quá lớn.
“Vàng là tài sản nên pháp luật luôn có cơ chế bảo vệ quyền sở hữu của người dân. Tuy nhiên, để cơ chế đó vận hành an toàn và hiệu quả, Nhà nước cần thiết kế một cơ chế thử nghiệm phù hợp, sau đó tổng kết và hoàn thiện hành lang pháp lý trước khi cho phép doanh nghiệp chính thức vay vàng trong dân”, ông Hà nhấn mạnh.
Nguy cơ tái “vàng hóa” nền kinh tế
Ở góc nhìn thận trọng hơn, chuyên gia kinh tế Lê Bá Chí Nhân cho rằng đề xuất cho doanh nghiệp vay vàng trực tiếp từ người dân cần được cân nhắc kỹ lưỡng bởi Việt Nam từng trải qua giai đoạn “vàng hóa” nền kinh tế với nhiều hệ lụy nghiêm trọng.
Theo ông, hệ quả của giai đoạn này là chính sách tiền tệ bị suy yếu, tỷ giá chịu áp lực lớn còn hệ thống ngân hàng đối mặt với rủi ro mất cân đối và biến động giá vàng.
Ông Nhân nhận định, nếu cho phép doanh nghiệp vay vàng trực tiếp từ người dân với lãi suất thỏa thuận thì về bản chất là mở lại kênh tín dụng bằng vàng dưới một hình thức khác, tiềm ẩn nhiều rủi ro vĩ mô.
“Rủi ro đầu tiên là làm suy yếu vai trò của tiền đồng. Khi vàng trở thành công cụ sinh lãi, người dân có thể chuyển sang nắm giữ vàng thay vì gửi tiết kiệm bằng VND”, ông nói.
Theo các chuyên gia, huy động vàng thiếu kiểm soát có thể gây rủi ro cho thị trường tài chính và tỷ giá.
Bên cạnh đó, vị chuyên gia cũng cảnh báo nguy cơ hình thành một “thị trường tín dụng ngầm bằng vàng” khó kiểm soát nếu hoạt động vay mượn diễn ra ngoài hệ thống tài chính chính thức.
Khi đó, cơ quan quản lý sẽ gặp khó khăn trong việc giám sát quy mô dòng tiền, mức độ rủi ro cũng như khả năng thanh toán của doanh nghiệp tham gia huy động vàng.
Một vấn đề khác được TS. Lê Bá Chí Nhân đặc biệt lưu ý là rủi ro chênh lệch giá vàng. Theo ông, phần lớn doanh nghiệp vay vàng sẽ bán vàng để quy đổi sang tiền đồng phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên nếu giá vàng tăng mạnh trong thời gian vay, doanh nghiệp có thể rơi vào tình trạng dù hoạt động kinh doanh không thua lỗ nhưng vẫn không đủ khả năng mua lại lượng vàng tương ứng để hoàn trả cho người dân. Điều này có thể kéo theo nguy cơ mất khả năng thanh toán và phát sinh tranh chấp tài sản.
“Theo tôi, vấn đề cốt lõi không phải là tạo điều kiện để doanh nghiệp vay vàng trong dân mà là tìm cách chuyển hóa nguồn vàng ấy thành nguồn lực cho nền kinh tế một cách an toàn, thông qua hệ thống tài chính chính thức dưới sự điều tiết của Ngân hàng Nhà nước”, TS. Nhân nhấn mạnh.
