Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, đời sống con người đã thay đổi sâu sắc. Từ điện thoại thông minh, thanh toán di động đến xe tự lái, những tiến bộ này giúp nâng cao chất lượng sống và tối ưu hiệu suất lao động. Tuy nhiên, đi cùng với đó là mặt trái ngày càng rõ rệt khi nhiều công việc truyền thống bị thay thế, cơ hội việc làm thu hẹp, đặc biệt với những lao động không có lợi thế cạnh tranh.
Mỗi mùa tốt nghiệp, hàng nghìn sinh viên bước vào thị trường lao động với kỳ vọng về một tương lai ổn định. Nhưng thực tế, không ít người phải đối mặt với tình trạng “tốt nghiệp là thất nghiệp”, trở thành những cá nhân chật vật tìm chỗ đứng trong một thị trường ngày càng khốc liệt.
Câu chuyện của một người đàn ông tại Tứ Xuyên (Trung Quốc) mới đây là một ví dụ điển hình. Sau khi tốt nghiệp cao đẳng đã 6 năm, anh không có công việc ổn định, chủ yếu mưu sinh bằng nghề giao đồ ăn và chuyển phát nhanh. Dù làm việc vất vả, thu nhập bấp bênh khiến anh gần như không tích lũy được gì, trong tay chỉ còn vỏn vẹn 1.500 NDT (khoảng 5,7 triệu đồng). Trước thực trạng đó, mẹ anh đã quyết định đuổi con ra khỏi nhà, buộc anh phải tự đối diện với cuộc sống.
Dù làm việc vất vả, thu nhập bấp bênh khiến người đàn ông gần như không tích lũy được gì. (Ảnh: Sohu)
Việc thiếu định hướng nghề nghiệp rõ ràng là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến nhiều sinh viên rơi vào vòng luẩn quẩn sau khi ra trường. Không ít người bước vào đại học mà không có kế hoạch dài hạn, coi việc học chỉ là con đường để lấy bằng cấp, thay vì tích lũy năng lực thực tế. Khi tốt nghiệp, họ thiếu kinh nghiệm, thiếu kỹ năng, khó tìm được công việc phù hợp và dần đánh mất động lực phát triển.
Tình cảnh hiện tại của người đàn ông trong câu chuyện. (Ảnh: Sohu)
Sự phát triển của công nghệ lẽ ra phải mở ra nhiều cơ hội hơn, nhưng thực tế lại đang tạo ra một khoảng cách mới. Khi các ngành nghề truyền thống dần biến mất và yêu cầu về kỹ năng ngày càng cao, không ít người trẻ bị bỏ lại phía sau. Những giấc mơ từng được nuôi dưỡng trong giảng đường dần trở nên xa vời trước áp lực mưu sinh.
Học vấn không chỉ dừng lại ở một tấm bằng hay kết quả trên bảng điểm, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa kiến thức thành năng lực thực tế và thích nghi với những thay đổi của thị trường lao động. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, doanh nghiệp không chỉ tìm kiếm người “có bằng”, mà cần những người “làm được việc”, có kỹ năng, tư duy và trải nghiệm thực tiễn.
Chính vì vậy, việc lựa chọn ngành học ngay từ đầu không nên chỉ dựa trên xu hướng hay những kỳ vọng mơ hồ, mà cần gắn với năng lực cá nhân và nhu cầu thực tế của xã hội. Song song với đó, việc xây dựng định hướng nghề nghiệp từ sớm giúp người trẻ không rơi vào trạng thái “học cho xong” rồi mất phương hướng sau khi tốt nghiệp. Những trải nghiệm như thực tập, làm thêm, tham gia dự án hay hoạt động ngoại khóa không chỉ giúp tích lũy kinh nghiệm, mà còn giúp mỗi người hiểu rõ bản thân phù hợp với điều gì.
Bên cạnh kiến thức chuyên môn, các kỹ năng như giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề hay khả năng học hỏi liên tục cũng trở thành yếu tố quyết định trong một thị trường lao động nhiều biến động. Khi công nghệ thay đổi nhanh chóng và nhiều công việc truyền thống dần biến mất, khả năng thích nghi và tự làm mới mình sẽ là “tấm vé” quan trọng hơn cả bằng cấp. Nói cách khác, tấm bằng có thể là điểm khởi đầu, nhưng chính quá trình chuẩn bị, trải nghiệm và phát triển bản thân mới là yếu tố quyết định một người có thể đi được bao xa sau khi rời giảng đường.
