Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì cuộc họp về 03 dự án Luật - Ảnh: VGP/Thu Sa
Tham dự cuộc họp có đại diện lãnh đạo các Bộ, Cơ quan: Quốc Phòng; Công an; Tư pháp; Tài chính; Nội vụ; Giáo dục và Đào tạo; Khoa học và Công nghệ; Ngoại giao; Xây dựng; Công Thương; Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao; Văn phòng Chính phủ; UBND thành phố Hà Nội;...
Bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp, người dân
Theo báo cáo của Bộ Tư pháp, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước tập trung vào 03 định hướng lớn. Một là, thể chế hóa quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực khi cơ quan có thẩm quyền không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời các biện pháp bảo vệ tại Quy định số 231-QĐ/TW ngày 17/01/2025 của Bộ Chính trị về bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc báo cáo tại cuộc họp - Ảnh: VGP/Thu Sa
Hai là, sửa đổi, bổ sung các quy định phù hợp với chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước, các luật mới ban hành, việc sắp xếp tổ chức bộ máy Nhà nước và việc thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính, chuyển đổi số trong lĩnh vực bồi thường nhà nước.
Ba là, sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong tổ chức thực hiện Luật thời gian qua.
Phó Thủ tướng đánh giá cao Bộ Tư pháp đã có văn bản giải trình, tiếp thu khá cơ bản, rõ ràng và đầy đủ. Tuy nhiên, tại cuộc họp, vẫn còn một số ý kiến trao đổi thêm từ phía các Bộ, cơ quan. Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Tư pháp nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng các ý kiến. Đơn cử như việc giao thêm trách nhiệm cho địa phương trong việc tham gia vào quy trình.
"Đây cũng là một cách thúc đẩy và bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp, người dân ngay tại địa phương, đồng thời hỗ trợ cho các cơ quan tuy là ngành dọc nhưng thực hiện nhiệm vụ chính trị trên địa bàn. Bộ Tư pháp nên nghiên cứu thêm theo hướng đó", Phó Thủ tướng chia sẻ.
Đánh giá xác đáng, kỹ lưỡng về tác động của chính sách hoà giải
Đối với Dự thảo Luật Hoà giải ở cơ sở (sửa đổi), Bộ Tư pháp cho biết Luật được kết cấu gồm 05 chương, 35 điều (tăng 02 điều so với Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013).
Những nội dung sửa đổi, bổ sung bao gồm: Một số nguyên tắc tổ chức, hoạt động hoà giải ở cơ sở để bảo đảm phù hợp, thống nhất với các quy định pháp luật hiện hành và đáp ứng yêu cầu, bối cảnh mới; Sửa đổi theo hướng quy định kinh phí cho hoạt động hoà giải ở cơ sở do ngân sách nhà nước bảo đảm thay vì hỗ trợ như trước đây nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn; Bổ sung tiêu chuẩn của hoà giải viên về "Không trong thời gian bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự" để bảo đảm chặt chẽ.
Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Tư pháp tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu nghiêm túc các ý kiến của đại biểu để hoàn thiện báo cáo, giải trình - Ảnh: VGP/Thu Sa
Đồng thời, sửa đổi, bổ sung việc bầu hoà giải viên có thể được thực hiện tại từng cụm dân cư, thôn, tổ dân phố; Sửa đổi kết quả bầu hoà giải viên để phù hợp thực tiễn sắp xếp thôn, tổ dân phố hiện nay; Bổ sung một số quyền của hoà giải viên để tạo điều kiện cho hoà giải viên có thể hoàn thành tốt nhất hoạt động hoà giải; Quy định rõ phạm vi tham gia, hình thức tham gia, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hoà giải ở cơ sở; Bổ sung quyền, nghĩa vụ của các bên để phù hợp với thực tiễn; Sửa đổi các quy định về nội dung quản lý nhà nước về hoà giải ở cơ sở...
Bên cạnh đó, chỉ định hoà giải viên là quy định hoàn toàn mới. Việc chỉ định hoà giải viên được thực hiện trong trường hợp đã tổ chức bầu hoà giải viên nhưng không đạt mục tiêu đề ra hoặc không thể tổ chức bầu hoà giải viên do sự kiện bất khả kháng.
Khẳng định hoà giải cơ sở là một thiết chế nhân văn, các đại biểu đã thảo luận cho ý kiến phương án bảo đảm kinh phí thực hiện, chỉ định và tiêu chuẩn đối với hoà giải viên, hình thức thông báo kết luận hoà giải, chính sách chuyển đổi số trong hoà giải cơ sở....để hoạt động hoà giải cơ sở đi vào nền nếp, thống nhất, hiệu quả.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhận định Luật Hoà giải ở cơ sở thực tế đã được áp dụng trong một khoảng thời gian và đã phát huy được ý nghĩa, tác dụng rất tốt. Tuy nhiên, qua quá trình thực hiện, nổi lên nhiều vướng mắc cần phải khắc phục, từ đó đặt ra yêu cầu phải sửa đổi, bổ sung.
Theo Phó Thủ tướng, trình tự tiến hành xây dựng Dự thảo Luật bài bản, đúng theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời, đã lấy ý kiến rộng rãi, có những đánh giá xác đáng, kỹ lưỡng về tác động chính sách.
Cho rằng những ý kiến thảo luận tại cuộc họp rất chất lượng, đáng ghi nhận, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Tư pháp tiếp tục chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tiếp thu, giải trình đầy đủ.
Đồng thời, Phó Thủ tướng cũng lưu ý về vấn đề hòa giải trực tuyến và ứng dụng công nghệ; nguyên tắc, thành phần tham gia hoà giải.
Để người dân biết và hiểu luật
Cũng tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cùng các bộ, ngành đã rà soát, luận bàn về các nội dung thuộc Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
Các đại biểu tham dự cuộc họp - Ảnh: VGP/Thu Sa
Báo cáo của Bộ Tư pháp chỉ ra rằng Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) nhằm khắc phục hạn chế, khó khăn, vướng mắc của Luật hiện hành; đổi mới hoạt động phổ biến giáo dục pháp luật (PBGDPL); bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật, quyền tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Quan điểm xây dựng Luật là thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng mới của Đảng; lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, chú trọng các đối tượng đặc thù; tăng cường tối đa chuyển đổi số trong PBGDPL. Đồng thời, phát huy tối đa nguồn lực xã hội, cơ chế thu hút nguồn lực xã hội tham gia công tác PBGDPL; bảo đảm hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, thống nhất, khả thi của hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế.
Dự thảo Luật có 17 nội dung sửa đổi, hoàn thiện, 14 nội dung bổ sung, lược bỏ các quy định liên quan đến trách nhiệm của một số cơ quan trung ương đã được hợp nhất, sắp xếp và quy định liên quan đến cấp huyện để bảo đảm phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, thực hiện đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.
Phó Thủ tướng ghi nhận Bộ Tư pháp đã rất nghiêm túc, cầu thị trong việc xây dựng, tiếp thu và giải trình các ý kiến để hoàn thiện Dự án Luật PBGDPL. Lần này, phạm vi sửa đổi, bổ sung khá lớn, điều đó chứng tỏ qua quá trình áp dụng thực tế đã nảy sinh nhiều vướng mắc cần phải tháo gỡ.
Các đại biểu tham dự cuộc họp - Ảnh: VGP/Thu Sa
"Trong bối cảnh nước ta đang xây dựng Nhà nước pháp quyền, mọi người phải sống và làm việc theo Hiến pháp và Pháp luật. Muốn vậy, trước hết phải có hệ thống pháp luật đồng bộ, phù hợp và quan trọng nhất là người dân phải biết luật", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Về phân biệt giữa phổ biến và giáo dục pháp luật, Phó Thủ tướng cho rằng cần xác định rõ nội hàm của hai khái niệm này để thiết kế chính sách phù hợp. "Phổ biến" mang tính khái quát, giúp người dân biết luật. Còn "Giáo dục" là phải đi sâu vào nhận thức và hành vi.
Bày tỏ băn khoăn về hình thức và nội dung triển khai thực hiện, Phó Thủ tướng lưu ý Bộ Tư pháp, với tư cách là cơ quan chủ trì và thường trực Hội đồng phối hợp PBGDPL Trung ương, cần phải hướng dẫn, tập huấn cho các chủ thể, đối tượng tham gia vào quá trình này một cách thực chất. Không phải chỉ truyền đạt kỹ năng trong một buổi lên lớp, mà phải hướng dẫn cách thức tổ chức hoạt động giáo dục pháp luật sao cho hiệu quả.
Cũng theo Phó Thủ tướng, trong bối cảnh công nghệ phát triển cần đổi mới hình thức giáo dục và quan tâm đối tượng đặc thù. Chúng ta phải đa dạng hóa hình thức giáo dục.
Phó Thủ tướng đề cập đến việc đưa người Việt Nam ở nước ngoài vào diện cần tăng cường phổ biến giáo dục pháp luật. Ví dụ như trước khi đưa người lao động đi nước ngoài, Bộ Nội vụ và Bộ Tư pháp cần phối hợp để giáo dục cho người lao động về pháp luật, phong tục và văn hóa nơi họ đến.
Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng yêu cầu cần linh hoạt hơn trong việc áp dụng danh sách Báo cáo viên pháp luật; Hội đồng phối hợp phổ biến giáo dục pháp luật phải hoạt động thực chất, tạo ra giá trị, tránh tình trạng "trách nhiệm tập thể là nơi trú ẩn của trách nhiệm cá nhân".
Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Tư pháp tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu nghiêm túc các ý kiến của đại biểu để hoàn thiện báo cáo, giải trình. Sau đó, Bộ gửi Văn phòng Chính phủ để lấy ý kiến thành viên Chính phủ.
"Chúng ta cần một luật thực sự có tác động thay đổi hành vi và nhận thức của xã hội", Phó Thủ tướng nhấn mạnh./.
Thu Sa
