Sau gần 30 năm lên ý tưởng, thiết kế và thi công, Nhật Bản đã hoàn thành một trong những công trình hạ tầng giao thông tham vọng nhất thế giới – tuyến đường vượt biển Tokyo Bay Aqua-Line. Công trình kết hợp đường hầm dưới đáy biển, cầu vượt và một hòn đảo nhân tạo giữa vịnh Tokyo, giúp rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa hai bờ vịnh, đồng thời trở thành biểu tượng cho năng lực kỹ thuật của quốc gia này.
Được đưa vào khai thác từ năm 1997, Tokyo Bay Aqua-Line do Công ty Đường cao tốc Đông Nhật Bản (NEXCO East Japan) cùng các cơ quan quản lý hạ tầng của Nhật Bản phát triển nhằm kết nối thành phố Kawasaki (tỉnh Kanagawa) với thành phố Kisarazu (tỉnh Chiba).
Toàn bộ tuyến đường dài khoảng 15,1 km, trong đó có khoảng 9,6 km là đường hầm nằm dưới đáy vịnh Tokyo và khoảng 4,4 km là cầu vượt trên mặt biển. Đây là một trong số ít công trình trên thế giới kết hợp cả đường hầm ngầm dưới biển và cầu vượt trong cùng một tuyến giao thông.
Trước khi Aqua-Line được xây dựng, các phương tiện muốn di chuyển giữa hai khu vực này phải đi vòng quanh vịnh Tokyo, mất khoảng 90 phút hoặc lâu hơn tùy mật độ giao thông. Sau khi công trình đi vào hoạt động, thời gian hành trình được rút xuống còn khoảng 15–30 phút.
Theo các cơ quan quản lý Nhật Bản, vùng đô thị Tokyo là một trong những khu vực đông dân và có mật độ giao thông lớn nhất thế giới. Trong khi đó, vịnh Tokyo vừa đóng vai trò trung tâm kinh tế vừa là tuyến hàng hải huyết mạch với lượng tàu thuyền qua lại rất lớn.
Chính vì vậy, phương án xây dựng một cây cầu xuyên suốt qua toàn bộ vịnh được đánh giá là không khả thi do có thể cản trở hoạt động hàng hải. Thay vào đó, các kỹ sư lựa chọn giải pháp kết hợp giữa đường hầm ngầm và cầu vượt nhằm vừa đảm bảo giao thông đường bộ, vừa không ảnh hưởng đến luồng tàu biển.
Điểm nổi bật nhất của dự án là đường hầm dưới nước dài gần 10 km. Không giống các đường hầm xuyên núi thông thường, công trình được thi công bằng các máy khoan hầm khổng lồ (TBM), có khả năng đào chính xác dưới lớp đất đáy biển trong điều kiện áp suất rất lớn.
Trong suốt quá trình thi công, các kỹ sư phải kiểm soát nghiêm ngặt áp lực nước để ngăn nước biển xâm nhập và đảm bảo kết cấu công trình. Sau khi đưa vào vận hành, hệ thống cảm biến hiện đại liên tục theo dõi áp suất, nhiệt độ, độ thấm nước và tình trạng kết cấu nhằm bảo đảm an toàn cho hàng nghìn phương tiện lưu thông mỗi ngày.
Một điểm nhấn đặc biệt khác của Tokyo Bay Aqua-Line là hòn đảo nhân tạo Umihotaru nằm giữa vịnh Tokyo. Đây là nơi chuyển tiếp giữa đoạn đường hầm dưới biển và cây cầu vượt.
Không chỉ đóng vai trò kỹ thuật như trung tâm thông gió, bảo trì và lối thoát hiểm khẩn cấp, Umihotaru còn được phát triển thành một khu dịch vụ dành cho du khách với bãi đỗ xe, nhà hàng, cửa hàng mua sắm và khu ngắm cảnh giữa biển.
Sau khi rời hòn đảo nhân tạo, các phương tiện tiếp tục di chuyển trên cây cầu dài khoảng 4,4 km nối tới thành phố Kisarazu. Cây cầu được thiết kế để chịu được môi trường biển khắc nghiệt, bao gồm gió mạnh, nước mặn và động đất – những yếu tố thường xuyên xuất hiện tại Nhật Bản.
Theo các tài liệu kỹ thuật, ý tưởng về tuyến đường Aqua-Line đã được đề xuất từ những năm 1960. Tuy nhiên, phải mất gần ba thập kỷ nghiên cứu, thiết kế và xây dựng trước khi công trình chính thức đi vào hoạt động năm 1997.
Tổng mức đầu tư của dự án lên tới khoảng 1,44 nghìn tỷ yên, tương đương hơn 230.000 tỷ đồng theo tỷ giá hiện nay.
Không chỉ giúp giảm ùn tắc giao thông và rút ngắn thời gian vận chuyển giữa hai bờ vịnh Tokyo, Aqua-Line còn được xem là một trong những công trình giao thông dưới biển phức tạp nhất thế giới, minh chứng cho khả năng kết hợp giữa kỹ thuật đường hầm, cầu vượt và hạ tầng biển trong cùng một dự án quy mô lớn.
