Tại Hội thảo "Kết nối liên vùng - Động lực phát triển khu thương mại tự do TPHCM" tổ chức ngày 27/1, các chuyên gia và nhà hoạch định chính sách đã phác thảo nên hình hài của một "đại dự án" mang tính lịch sử, đó là khu thương mại tự do (FTZ) Cái Mép Hạ.
Siêu dự án 326.000 tỷ đồng
Được định vị là mảnh ghép quan trọng nhất trong chiến lược kinh tế hướng biển của siêu đô thị TPHCM (sau sáp nhập), Khu thương mại tự do (FTZ) Cái Mép Hạ đang nổi lên như một siêu dự án với quy mô và tầm nhìn chưa từng có. Theo Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM (HIDS), dự án có tổng vốn đầu tư dự kiến là 326.000 tỷ đồng, với lộ trình hoàn thiện đề án năm 2026 và đưa hạ tầng cơ bản vào vận hành cuối năm 2028.
Không đi theo lối mòn của những khu chế xuất thập niên 90 thế kỷ XX, FTZ Cái Mép Hạ được định vị là cuộc chơi của tư duy mới, nơi ưu đãi thuế quan lùi về sau để nhường chỗ cho hạ tầng xanh và cơ chế quản trị vượt trội.
Các đại biểu tham dự hội thảo theo dõi bản đồ tương tác của Khu thương mại tự do (FTZ) Cái Mép Hạ (Ảnh: H. Hạnh).
Đồng bộ hệ thống logistics là yếu tố sống còn
Ông Cao Hồng Phong, Phó chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TPHCM, bổ sung thêm góc nhìn thực tế từ mô hình "Làng logistics" của cảng Rotterdam (Hà Lan). Tại đây, sự chuyên môn hóa được đẩy lên mức tuyệt đối: Tàu cập cảng là hàng hóa được rót ngay xuống sà lan hoặc tàu hỏa để đi sâu vào lục địa châu Âu. Container gần như không nằm lại cảng và xe tải chỉ làm nhiệm vụ giao hàng trong phạm vi bán kính nhỏ.
"Cảng là để bốc dỡ, không phải kho bãi. Đường bộ là để giao hàng tận nhà, không phải để chở container liên tỉnh", ông Phong nhấn mạnh.
Liên hệ với bài toán của TPHCM, các chuyên gia cho rằng cần tách bạch dòng chảy giao thông. Dòng hàng hóa (container, hàng rời) phải được đẩy xuống đường thủy và đường sắt vành đai. Dòng hành khách và dịch vụ cao cấp sẽ sử dụng metro và cao tốc. Việc tách dòng này sẽ trả lại sự thông thoáng cho không gian đô thị, giảm ô nhiễm và quan trọng nhất là đảm bảo an toàn năng lượng cho các nhà máy công nghệ cao.
Đối với kết nối giữa FTZ Long Thành và FTZ Cái Mép, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn đề xuất mô hình "Air-Sea Link" (Kết nối Hàng không - Hàng hải) dựa trên đường sắt chuyên dụng. Đây là phương thức duy nhất đảm bảo được khối lượng vận tải lớn với chi phí thấp, mô hình mà các cường quốc logistics như Singapore hay Hàn Quốc đã áp dụng thành công.
"Hạ tầng giao thông chuyên môn hóa chính là mạch máu của cơ thể kinh tế. Mạch máu có thông suốt, có chảy đúng dòng thì cơ thể siêu đô thị mới khỏe mạnh và các dự án tỷ đô như FTZ hay Trung tâm tài chính mới thực sự có sức sống", ông Đỗ Thiên Anh Tuấn nói.
