Hơn 300 “ông lớn” vào tầm ngắm
Cục Thuế vừa yêu cầu đơn vị trực thuộc thắt chặt quản lý, đẩy mạnh kiểm tra đối với nhóm doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, lãi mỏng. Theo đó, cơ quan thuế công khai danh sách 302 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên, nhưng báo lỗ liên tiếp năm 2023-2024.
Trao đổi qua điện thoại với PV Tiền Phong, đại diện Cục Thuế cho biết, danh sách doanh nghiệp này thống kê dựa trên cơ sở dữ liệu của ngành thuế. Từ dữ liệu toàn bộ doanh nghiệp nộp thuế, cơ quan thuế sẽ chọn lọc doanh nghiệp doanh thu lớn, lợi nhuận mỏng thậm chí thua lỗ để rà soát.
Trong danh sách hơn 300 doanh nghiệp rà soát, nhiều đơn vị ngành nghề sản xuất thép, hóa chất, nhựa, dệt may, thực phẩm, ô tô, điện tử. Có hơn 100 doanh nghiệp do Thuế TP.HCM quản lý, như Cty TNHH Lotteria Việt Nam, Cty Mercedes-Benz Việt Nam, Cty CP thương mại Nguyễn Kim, Cty CP Tập đoàn VNG, Cty TNHH điện tử Sharp Việt Nam… Khoảng 40 doanh nghiệp thuộc quản lý của Thuế Hà Nội (như: Cty TNHH liên doanh KFC Việt Nam, Cty TNHH Toto Việt Nam…).
Đáng chú ý, 19 doanh nghiệp gồm Cty CP tôn Pomina, Cty CP Xuất khẩu thủy sản sạch, Cty CP HESMAN Việt Nam, Cty CP nhôm Đô Thành… được yêu cầu xây dựng chuyên đề kiểm tra tại trụ sở đối với các doanh nghiệp thua lỗ nhiều năm, lãi mỏng. Trường hợp không kiểm tra được phải báo cáo rõ lý do.
Chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú (Trường đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội) cho rằng, doanh nghiệp tự kê khai, tự nộp thuế đồng nghĩa với việc cơ quan thuế không còn trực tiếp “đi thu thuế” như trước đây, mà tập trung vào vai trò quản lý, giám sát.
Theo ông Tú, với khoảng 1 triệu doanh nghiệp và 5 triệu hộ kinh doanh, việc quản lý toàn diện là không khả thi nếu không có trọng tâm. Do đó, việc quản lý thuế cần được triển khai theo hướng quản lý rủi ro, tập trung vào các đối tượng có nguy cơ thất thu cao. Đáng chú ý là khối DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), vốn tiềm ẩn hiện tượng chuyển giá khi liên tục báo lỗ nhưng vẫn mở rộng hoạt động kinh doanh. Ngay cả một số DN lớn trong nước cũng đã xuất hiện dấu hiệu tương tự trong nhiều năm.
“Nhiều doanh nghiệp kê khai doanh thu hàng nghìn tỷ đồng nhưng vẫn báo lỗ. Trong khi đó, sổ sách kế toán “vở sạch chữ đẹp”, thậm chí lợi dụng những kẽ hở pháp lý chưa rõ ràng. Nếu không có cơ chế phát hiện sớm, việc thanh tra sau hàng chục năm sẽ gặp nhiều khó khăn và chỉ xử lý được phần nổi. Vì vậy, cần tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý thuế, xây dựng các công cụ cảnh báo rủi ro như “bức tường lửa” để phát hiện kịp thời các dấu hiệu bất thường”, ông Tú kiến nghị.
Cty TNHH Lotteria Việt Nam nằm trong danh sách hơn 300 doanh nghiệp do cơ quan thuế rà soát Ảnh Q.N
Trước đó, năm 2025, cơ quan thuế cũng rà soát, xử lý hàng loạt doanh nghiệp giao dịch liên kết. Tiêu biểu, Thuế TPHCM truy thu và xử phạt 925 tỷ đồng, giảm lỗ 6.578 tỷ đồng. Một số vụ việc điển hình như: truy thu, phạt doanh nghiệp sản xuất thủy tinh, sản phẩm thủy tinh 458 tỷ đồng. Cty TNHH M.V.N truy thu và phạt 49 tỷ đồng, giảm lỗ 139 tỷ đồng. Một Cty trung tâm thương mại bị truy thu, phạt 64 tỷ đồng, giảm lỗ 151 tỷ đồng.
Doanh thu nghìn tỷ, nhưng luôn kê khai lỗ
Đầu tháng 4, Công an TP Hà Nội công bố vụ án Vi phạm quy định về kế toán xảy ra tại Cty TNHH Bảo Tín Minh Châu. Theo đó, trích xuất giai đoạn 2020-2023 trên phần mềm Cty, doanh thu thực tế khoảng 13.700 tỷ đồng chênh lệch so với báo thuế khoảng 9.700 tỷ đồng, gây thiệt hại cho Nhà nước khoảng 150 tỷ đồng. Khi sự vụ này diễn ra, một doanh nghiệp vàng "anh em" ngay lập tức chạy bài truyền thông đạt lợi nhuận cao, như là cách thể hiện bản thân làm ăn đàng hoàng, nộp thuế đầy đủ.
Năm 2025, cơ quan thuế trực tiếp thanh tra một số doanh nghiệp FDI quy mô lớn và kiến nghị xử lý thuế ở mức rất cao. Nhiều tên tuổi quen thuộc trong các lĩnh vực chăn nuôi, sản xuất giày dép, lốp xe, thực phẩm và bán hàng đa cấp đều bị truy thu hàng chục đến hàng trăm tỷ đồng, chủ yếu liên quan thuế thu nhập doanh nghiệp và giao dịch liên kết. Tiêu biểu, một doanh nghiệp lĩnh vực chăn nuôi bị kiến nghị về thuế số tiền 600 tỷ đồng, một doanh nghiệp sản xuất lĩnh vực giày dép bị kiến nghị xử lý thuế gần 137 tỷ đồng, giảm lỗ 220 tỷ đồng.
Từ chuyện “hai sổ sách”, Cục Thuế yêu cầu đơn vị cung cấp phần mềm báo cáo khách hàng dùng hai hệ thống sổ sách kế toán, nhằm ngăn chặn gian lận, thất thu ngân sách.
“Qua công tác quản lý thuế, thông tin từ các cơ quan bảo vệ pháp luật, cơ quan thuế nhận thấy vẫn còn tình trạng một số doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh có hành vi gian lận thuế. Các doanh nghiệp này thông qua việc sử dụng phần mềm để vận hành song song hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên cho cùng một kỳ kế toán năm. Trong đó, một hệ thống sổ được sử dụng để báo cáo với cơ quan thuế và hệ thống sổ còn lại được vận hành nội bộ để ghi nhận đầy đủ doanh thu thực tế với mục tiêu giảm nghĩa vụ đối với ngân sách nhà nước”, đại diện Cục Thuế cho biết.
Cục Thuế đề nghị công ty cung ứng giải pháp không phát triển, tích hợp hoặc hỗ trợ triển khai các hệ thống phần mềm có khả năng vận hành song song hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên cho cùng một đơn vị.
Đánh giá về thực trạng 2 sổ sách kế toán, chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú cho rằng, đây không phải là hiện tượng cá biệt mà mang tính phổ biến. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp từng bị xử lý, Bảo Tín Minh Châu chỉ là phần nổi của tảng băng, phản ánh một vấn đề mang tính hệ thống trong ngành kinh doanh vàng bạc.
“Cơ chế vận hành “2 sổ sách” thường gắn với việc ghi nhận doanh thu không đầy đủ. Có những trường hợp doanh thu thực tế đạt 10 phần nhưng chỉ hạch toán 1-2 phần nhằm giảm nghĩa vụ thuế. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ đặc thù giao dịch của thị trường vàng: người dân vẫn ưu tiên thanh toán bằng tiền mặt, trong khi các giao dịch chuyển khoản có thể được chia nhỏ hoặc thực hiện qua tài khoản trung gian, gây khó khăn cho việc kiểm soát dòng tiền. Hệ quả là ngân sách nhà nước bị thất thu nghiêm trọng, đồng thời tạo ra sự bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp tuân thủ và không tuân thủ quy định”, ông Tú nói.
Chiều 9/4, tại họp báo thường kỳ quý 1/2026 của Bộ Tài chính, ông Lê Long - Phó Cục trưởng Thuế cho biết, đã có 42 tổ chức cung cấp giải pháp với thông tin của gần 43.000 đơn vị về cơ quan thuế. Qua đó nhận diện tình trạng doanh nghiệp sử dụng nhiều hệ thống sổ sách kế toán để gian lận thuế.
“Qua công tác quản lý thuế, thông tin từ các cơ quan bảo vệ pháp luật, cơ quan thuế nhận thấy vẫn còn tình trạng một số doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh có hành vi gian lận thuế. Các doanh nghiệp này thông qua việc sử dụng phần mềm để vận hành song song hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên cho cùng một kỳ kế toán năm. Trong đó, một hệ thống sổ được sử dụng để báo cáo với cơ quan thuế và hệ thống sổ còn lại được vận hành nội bộ để ghi nhận đầy đủ doanh thu thực tế với mục tiêu giảm nghĩa vụ đối với ngân sách nhà nước”. Đại diện Cục Thuế cho biết
Theo ông Long, việc duy trì “2 sổ kế toán” là hành vi gian lận thuế nghiêm trọng, làm sai lệch báo cáo tài chính, ảnh hưởng môi trường kinh doanh. Đây là hành vi có tính hệ thống, được che giấu tinh vi nên khó phát hiện. Thời gian qua, cơ quan chức năng đã phát hiện một số vụ việc lớn liên quan đến hành vi này.
Ngành thuế cho biết sẽ tiếp tục siết quản lý, tập trung kiểm soát dòng tiền và các giao dịch lớn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, phân tích rủi ro để nhận diện doanh nghiệp có dấu hiệu sử dụng nhiều sổ sách... Đáng chú ý, qua thống kê, cơ quan thuế phát hiện hơn 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên nhưng kê khai lỗ hoặc lợi nhuận rất thấp.
“Có những doanh nghiệp thua lỗ nhiều năm nhưng vẫn mở rộng kinh doanh, đặt ra nghi vấn về tính trung thực trong kê khai”, ông Long nói thêm.
