Chiều 26/6, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị triển khai Nghị quyết số 31 về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính.
Theo tổng hợp báo cáo của các Bộ, ngành, địa phương thì hiện nay còn khoảng 11.000 cơ sở nhà, đất dôi dư đã được thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý nhưng chưa hoàn thành xử lý bước 2 để đưa vào khai thác hoặc xử lý triệt để.
Việc khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất này đang gặp nhiều khó khăn do số lượng lớn, phân tán trên phạm vi cả nước, nhiều cơ sở có quy mô nhỏ lẻ, nằm ở vùng sâu, vùng xa, khu vực có nhu cầu thị trường thấp; nhiều trường hợp hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, bị thất lạc hoặc đang có tranh chấp, lấn chiếm.
Nếu thực hiện theo quy trình thông thường quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành sẽ khó đáp ứng yêu cầu xử lý nhanh, triệt để theo yêu cầu của cấp có thẩm quyền.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn chủ trì hội nghị (Ảnh: MOF).
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nêu trên, Bộ Tài chính đã chủ trì xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31 ngày 24/6/2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.
Nghị quyết được ban hành với mục tiêu trọng tâm là đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư; sớm đưa các tài sản này vào sử dụng, khai thác hiệu quả; hạn chế tối đa tình trạng bỏ trống, xuống cấp, thất thoát và lãng phí tài sản công.
Nghị quyết quy định một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính (bao gồm sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã và sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp).
Gồm: Quản lý, khai thác nhà, đất dôi dư mà cơ quan, người có thẩm quyền có Quyết định giao, điều chuyển, chuyển giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà kể từ ngày 1/3/2025 và chưa đưa vào khai thác.
Xử lý nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính (bao gồm cả nhà, đất đơn vị không còn nhu cầu sử dụng trước thời điểm sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính và sau thời điểm sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính vẫn tiếp tục xác định là dôi dư).
Phân cấp mạnh cho địa phương xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư
Nghị quyết đã phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh được toàn quyền quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư và các cơ sở nhà, đất dôi dư giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà của địa phương quản lý, khai thác, kể cả các cơ sở nhà, đất do các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc trung ương quản lý nhưng đã chuyển giao cho địa phương quản lý, xử lý hoặc địa phương thu hồi, đảm bảo lợi ích tổng thể kinh tế, xã hội của địa phương; kiểm soát chặt chẽ các yếu tố ảnh hưởng tới quốc phòng, an ninh quốc gia, môi trường.
Được điều chỉnh các quyết định giao, điều chuyển, chuyển giao nhà, đất để phù hợp với thực tiễn; Quyết định định mức chi hoạt động phục vụ cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà theo tỉ lệ % trên tổng số tiền thu được từ khai thác nhà, đất.
Đồng thời, phân quyền cho thủ trưởng tổ chức quản lý, kinh doanh nhà và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã phê duyệt đơn giá cho thuê nhà (thay cho việc phải thuê thẩm định giá, trình UBND cấp tỉnh ban hành Bảng giá cho thuê nhà).
Việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ này sẽ giúp rút ngắn quy trình xử lý, phát huy tính chủ động của địa phương, giảm các khâu trung gian trong quá trình thực hiện.
Trụ sở Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch (tỉnh Phú Yên cũ) trên đường Trần Phú xuống cấp, cửa, lan can gỉ sét (Ảnh: Thảo Quyên).
Nghị quyết đã cắt giảm một số thủ tục hành chính so với quy trình thông thường để góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư.
Theo đó, tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được chủ động xây dựng phương án quản lý, khai thác nhà, đất được giao quản lý, khai thác mà không phải thực hiện quy trình lập, báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh điều chỉnh, bổ sung kế hoạch quản lý, khai thác như quy định hiện hành.
Đối với các cơ sở nhà, đất đã có quyết định chuyển giao về địa phương và giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà tiếp nhận thì không phải thực hiện thêm thủ tục giao tài sản một lần nữa.
Nghị quyết cũng cắt giảm thủ tục xây dựng bảng giá cho thuê nhà và thay thế bằng cơ chế xác định đơn giá cho thuê nhà theo công thức thống nhất, minh bạch, dễ áp dụng, giảm chi phí thuê tư vấn thẩm định giá và rút ngắn đáng kể thời gian đưa tài sản vào khai thác.
Ngoài ra, thủ tục lấy ý kiến của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trước khi thực hiện chuyển giao các cơ sở nhà, đất dôi dư, không có nhu cầu sử dụng của trung ương về địa phương quản lý, xử lý cũng được cắt giảm nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý.
Một điểm mới quan trọng của Nghị quyết là cho phép khai thác các cơ sở nhà, đất trong một số trường hợp đặc thù như chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy chứng nhận bị thất lạc; cho phép khai thác đối với nhà, đất dôi dư mà không phải thực hiện điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, qua đó giúp tài sản sớm được đưa vào sử dụng.
Bổ sung cơ chế xử lý linh hoạt trong trường hợp đặc biệt
Đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư có vị trí phù hợp cho mục đích công cộng như công viên, sân chơi, thiết chế văn hóa hoặc phục vụ đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, Nghị quyết cho phép phá dỡ công trình hiện hữu không còn phù hợp để thực hiện phương án sử dụng mới.
Điều chỉnh cơ chế xử lý đối với tài sản gắn liền với đất khi thực hiện giao đất, cho thuê đất nhằm tạo điều kiện thu hút tổ chức, cá nhân tham gia khai thác và sử dụng hiệu quả các khu đất dôi dư.
Theo đó, đối với trường hợp phá dỡ, hủy bỏ tài sản gắn liền với đất trước khi giao đất, cho thuê đất thì không phải hoàn trả giá trị của tài sản cho Nhà nước; đối với trường hợp không phá dỡ, hủy bỏ tài sản gắn liền với đất trước khi giao đất, cho thuê đất thì người được giao đất, cho thuê đất có nghĩa vụ hoàn trả giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất đang được theo dõi trên sổ kế toán.
Trụ sở UBND quận Bắc Từ Liêm (cũ) hiện đã được chuyển đổi công năng thành Bệnh viện Lão Khoa Hà Nội (Ảnh: Ngọc Tân).
Đồng thời, Nghị quyết cho phép thực hiện chuyển đổi công năng sử dụng nhà, đất trước và cập nhật, điều chỉnh quy hoạch sau khi thực hiện chuyển đổi công năng các cơ sở nhà, đất để làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp công lập, các mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh.
Các cơ chế, chính sách đặc thù tại Nghị quyết số 31 được áp dụng trong thời hạn 5 năm. Sau một năm triển khai, Bộ Tài chính sẽ chủ trì sơ kết, đánh giá kết quả thực hiện để báo cáo Chính phủ; trên cơ sở đó nghiên cứu hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan nhằm thể chế hóa những cơ chế, chính sách phát huy hiệu quả trong thực tiễn.
