Theo Cổng thông tin điện tử Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản cho biết, năm 2017, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án Tây Bắc. Đây là một trong những đề án điều tra địa chất cơ bản lớn nhất cả nước, có quy mô rộng, đối tượng đa dạng, thời gian thực hiện kéo dài gần 8 năm.
Kết thúc vào năm 2024, Đề án Tây Bắc đã hoàn thành toàn bộ khối lượng được giao. Nổi bật là các đơn vị thực hiện Đề án đã lập bản đồ địa chất khoáng sản tỷ lệ 1:50.000 trên 13.081 km²; thực hiện 498 lỗ khoan với tổng chiều sâu hơn 46.000 mét, trong đó 90% lỗ khoan gặp thân quặng – một tỉ lệ rất cao.
Vào tháng 3/2025, kết quả Đề án “Điều tra tổng thể về khoáng sản và hoàn thiện nền bản đồ địa chất tỷ lệ 1/50.000 vùng Tây Bắc phục vụ quy hoạch phát triển bền vững kinh tế xã hội” (Đề án Tây Bắc) được công bố.
Một thành tựu quan trọng của Đề án là đã phát hiện và đánh giá 110 mỏ khoáng sản, gồm 25 loại khác nhau như đất hiếm, thiếc-wolfram, vàng, đồng, antimon, đá mỹ nghệ, đá vôi công nghiệp… Trong đó có 17 mỏ quy mô lớn, 43 mỏ trung bình và 50 mỏ nhỏ - vượt gấp đôi mục tiêu ban đầu.
Đáng chú ý, trong số các mỏ khoáng sản kim loại, có tới 40 mỏ vàng với tổng tài nguyên cấp 333 xác định được hơn 29,8 tấn vàng. Có 5 mỏ đồng với tổng tài nguyên cấp 333 xác định được hơn 13.000 tấn đồng kim loại. Ngoài ra, tại một mỏ đồng ở tỉnh Lào Cai, các đơn vị nghiên cứu còn phát hiện khoáng sản đi kèm có vàng với tổng tài nguyên cấp 333 xác định được hơn 420 kg vàng.
Đặc biệt, công nghệ thông tin và chuyển đổi số được ứng dụng trong công tác quản lý tài nguyên khoáng sản; ứng dụng các công nghệ tiên tiến vào điều tra, khai thác khoáng sản; nâng cao năng lực giám sát, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường.
Về trang thiết bị phục vụ sản xuất địa chất, 7 nhóm thiết bị thiết yếu được tập trung bao gồm: thiết bị khoan; thiết bị địa vật lý; thiết bị phân tích thí nghiệm; thiết bị vận tải chuyên dụng; thiết bị điều tra địa chất, khoáng sản biển; thiết bị công nghệ thông tin và thiết bị trắc địa - viễn thám. Cùng với đó, công nghệ số được ứng dụng trong lập bản đồ địa chất và điều tra khoáng sản; xây dựng cơ sở dữ liệu về quy hoạch điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực, ngành địa chất cũng đứng trước yêu cầu đổi mới phương thức nghiên cứu, quản lý dữ liệu và dự báo tài nguyên. Từ công tác điều tra địa chất, địa vật lý đến xây dựng cơ sở dữ liệu khoáng sản, việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra cách tiếp cận mới, góp phần nâng cao hiệu quả nghiên cứu và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Khác với trước đây, khi phần lớn dữ liệu địa chất được lưu trữ rời rạc dưới dạng hồ sơ giấy, bản đồ truyền thống hoặc phân tán tại từng đơn vị, xu hướng hiện nay là số hóa toàn bộ thông tin để hình thành hệ thống dữ liệu tích hợp. Đây được xem là nền tảng quan trọng để ngành địa chất tiến tới quản trị dữ liệu tập trung, tăng khả năng chia sẻ và khai thác thông tin giữa các đơn vị chuyên môn.
Các đề án bay từ phổ gamma tỷ lệ 1:25.000 và 1:50.000 trên diện tích hơn 95.000 km2 đã thu thập số liệu để thành lập các bản đồ trường (trường từ, trường phóng xạ gamma, trường hàm lượng nguyên tố phóng xạ K, U, Th).
Ông Lại Ngọc Dũng, Phó Đoàn trưởng Đoàn Địa vật lý biển, Liên đoàn Vật lý Địa chất (Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam) cho rằng chuyển đổi số đang tạo ra bước thay đổi căn bản trong hoạt động nghiên cứu địa vật lý. Theo ông, việc số hóa dữ liệu địa vật lý và tích hợp các nguồn thông tin như địa chất, khoan, viễn thám trên nền tảng phần mềm chuyên ngành sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, xử lý và minh giải tài liệu.
Một điểm đáng chú ý trong xu thế hiện nay là sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực địa vật lý. Các thuật toán AI có thể hỗ trợ tự động phân tích và nhận dạng các dị thường từ, trọng lực hoặc điện - điện từ, giúp các nhà khoa học phát hiện nhanh hơn các cấu trúc địa chất có triển vọng khoáng sản.
Không chỉ dừng lại ở phân tích dữ liệu, AI còn có khả năng xử lý khối lượng lớn thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm dữ liệu địa vật lý, địa chất, khoan và viễn thám. Khi các nguồn dữ liệu này được tích hợp trong hệ thống số, việc xây dựng các mô hình địa chất 2D, 3D và dự báo triển vọng khoáng sản có thể thực hiện nhanh hơn và chính xác hơn.
