Mỗi dịp Tết đi thăm họ hàng, điều khiến nhiều bà mẹ lo lắng nhất chính là cảnh người lớn trêu trẻ: trẻ thì tủi thân, người lớn thì ngượng ngùng, thậm chí có khi vì vài câu nói mà mất vui, giận dỗi, cắt đứt qua lại.
Có một bà mẹ từng kể câu chuyện khiến chị rất phiền lòng. Chị đưa con về nhà ngoại chơi Tết. Một người họ hàng xa cũng đến ăn cơm chung. Rượu vào vài chén, người này cười lớn, rút ra một phong bao lì xì dày cộp và nói với đứa trẻ: “Gọi cậu đi, gọi thì mới cho lì xì".
Ảnh minh hoạ
Đứa trẻ không quen người đó, xấu hổ quay đầu chui vào lòng mẹ.
Sắc mặt người họ hàng lập tức trầm xuống, giọng đầy mỉa mai: “Đến chào cũng không biết chào, đúng là vô lễ. Trẻ con thành phố mà vậy à". Bị nói như vậy, đứa trẻ òa khóc. Người họ hàng mới ngượng ngùng nhét bao lì xì vào tay bé, cố dỗ dành. Nhưng trẻ vốn chưa có khái niệm về tiền, đâu dễ dỗ chỉ bằng một phong bao. Người mẹ thương con, có phần khó chịu, liền tranh luận vài câu. Không ngờ người kia mượn hơi men nổi nóng, tranh cãi leo thang và cuối cùng ai về nhà nấy trong không khí căng thẳng.
Từ đó đến nay đã hai năm, người họ hàng ấy không còn sang chúc Tết nữa.
Đó là cảnh tượng mà nhiều gia đình có thể gặp phải mỗi dịp đoàn tụ.
Ngày Tết vốn nên là dịp sum vầy ấm áp, nhưng chỉ vì chuyện “chào mới được lì xì” mà sinh ra khoảng cách, để rồi đứa trẻ bị đặt giữa ánh nhìn của bao người, rơi vào lúng túng và xấu hổ. Trong những tình huống như vậy, mỗi câu trả lời của cha mẹ không chỉ quyết định bầu không khí trước mắt, mà còn ẩn chứa gia phong của một gia đình, ảnh hưởng đến lòng tự tin và cảm giác an toàn của con trẻ.
Hiểu sự im lặng: Vì sao trẻ “không chào”?
Khác với người mẹ trong câu chuyện trên, nhiều phụ huynh khi nghe câu “không chào thì không có lì xì” thường quay sang ép con:
“Chào đi chứ, sao vô lễ thế!”.
Nếu ta thô bạo gắn mác sự im lặng của trẻ là “thiếu lễ phép” rồi tạo áp lực, hệ quả có thể rất lâu dài: Một là, trẻ học cách kìm nén cảm xúc thật để đổi lấy sự công nhận, dần hình thành kiểu tính cách “chiều lòng người khác”. Hai là, sự khó chịu bị chôn sâu, lớn lên nghĩ lại vẫn đầy tổn thương. Có người chia sẻ: khi còn nhỏ, mẹ luôn ép cô phải chào họ hàng. Không quen, cô đứng đơ giữa phòng, mẹ lại mắng trước mặt mọi người là vô lễ. Cảm giác xấu hổ ấy đến khi đã làm mẹ vẫn còn nhớ rõ. Vì vậy, trước khi trách con “không lễ phép”, hãy thử bước vào thế giới nội tâm của trẻ.
Với nhiều đứa trẻ, họ hàng chỉ gặp một năm một lần chẳng khác nào người lạ. Chúng cần thời gian quan sát, làm quen, xây dựng cảm giác an toàn rồi mới có thể tương tác tự nhiên. Các em cần thời gian xử lý thông tin, chứ không phải cố tình vô lễ.
Chúng ta vẫn thường dạy con “đừng nói chuyện với người lạ”, “đừng nhận đồ của người lạ”, vậy mà đến Tết lại đột ngột yêu cầu trẻ phải gọi đúng danh xưng với người chỉ gặp thoáng qua.
Những chỉ dẫn mâu thuẫn ấy chỉ khiến trẻ bối rối: rốt cuộc con phải nghe lời nào? Chưa kể những tình huống đặc biệt: trẻ đang ốm, mệt, buồn ngủ… thì nhu cầu giao tiếp giảm là điều tự nhiên.
Gia giáo thực sự không nằm ở việc trẻ có “biểu diễn hoàn hảo” trước mặt mọi người hay không mà ở chỗ trẻ có học được rằng: khi tôn trọng người khác, con cũng được quyền tôn trọng cảm xúc của mình; khi tuân thủ lễ nghi, con vẫn có quyền nói “không”.
Ba chiến lược “chuẩn bị trước” của cha mẹ khôn ngoan
Chuẩn bị trước về tâm lý
Trước khi đi thăm họ hàng, hãy nói rõ với con sẽ gặp ai, xưng hô thế nào. Có thể xem ảnh gia đình để con nhận diện gương mặt. Nhờ vậy, khi đến nơi, trẻ bớt lúng túng và dễ chủ động chào hỏi hơn.
Làm gương trước
Cha mẹ chủ động chào hỏi nồng nhiệt. Khi người lớn mở lời: “Chú Hoàng, chúc mừng năm mới!” Trẻ thường sẽ tự nhiên làm theo.
Giảm kỳ vọng trước
Có thể nói trước với họ hàng: “Con nhà em hơi chậm làm quen, cần chút thời gian, mong anh chị thông cảm". Đồng thời dặn con: nếu không nhớ cách xưng hô, có thể nói “Chúc mừng năm mới”, “Chúc phát tài”, và khi nhận lì xì nhớ nói cảm ơn.
Ứng xử tại chỗ khi chuyện “không chào thì không lì xì” xảy ra
Dù chuẩn bị kỹ, vẫn có thể gặp người cố chấp. Khi đó, phản ứng của cha mẹ chính là “bến đỗ cảm xúc” cho con.
Cách 1: Nhẹ nhàng chuyển hướng
“Con muốn chúc ông câu gì nhân dịp năm mới nào?” - Chuyển trọng tâm từ “phải gọi đúng vai vế” sang “bày tỏ lời chúc”.
Cách 2: Hóa giải bằng hài hước
“Bao lì xì của anh làm con nhà em ngại quá rồi đấy!” - Giữ không khí nhẹ nhàng, không đối đầu.
Cách 3: Thiết lập ranh giới rõ ràng
Nếu vẫn bị ép hay mỉa mai, hãy bình tĩnh nói: “Con chỉ cần thêm chút thời gian, lát nữa sẽ chào thôi".
Giọng nói ôn hòa nhưng thái độ dứt khoát.
Quan trọng nhất là để con cảm nhận: Bố mẹ sẽ bảo vệ con. Con không cần phải làm trái cảm xúc của mình để lấy lòng người khác.
Khi ai đó giơ phong bao và nói “chào mới cho”, hãy nhớ: trước hết, đứa trẻ ấy là một “con người” độc lập, rồi mới là cháu của ai, con của ai.
Cách cha mẹ phản ứng không chỉ ảnh hưởng đến bầu không khí hiện tại, mà còn đang định hình nhận thức của trẻ về giá trị bản thân: Tôi xứng đáng được tôn trọng. Cảm xúc của tôi là quan trọng. Tôi không cần hy sinh chính mình để đổi lấy sự công nhận.
Gia giáo cao nhất chưa bao giờ là nuôi dạy một “đứa trẻ hoàn hảo”, mà là dùng tình yêu và sự tôn trọng để nâng đỡ một con người dám sống thật, hiểu ranh giới và có trái tim ấm áp.
Sự tự tin ấy còn quý hơn bất kỳ phong bao lì xì nào và sẽ theo con đi qua suốt bốn mùa dài rộng của cuộc đời.
