Lê Thị Hồng Phương-Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Trà Ut bên sản phẩm OCOP 5 sao của mình. Ảnh: Dương Đình Tường. Báo NNMT
Nhiều năm trước, chè búp tím chỉ mọc rải rác trên các triền đồi ở Phú Thọ. Do thiếu vắng chuỗi liên kết tiêu thụ và đầu ra bấp bênh, phần lớn diện tích chè tím bản địa từng bị người dân đốn hạ để lấy đất chuyển đổi sang các loại cây công nghiệp như quế, keo.
Dù mang trong mình đặc tính sinh học ưu việt với vị chát nhẹ và ngọt hậu đặc trưng, giống chè này suýt đối mặt với nguy cơ biến mất khỏi vùng trung du.
Tuy nhiên, khi bài toán thị trường được giải quyết, giống cây này lập tức cho thấy hiệu quả kinh tế hoàn toàn khác biệt. Thực tế canh tác tại địa phương ghi nhận giá bán búp tươi nguyên liệu của chè tím luôn duy trì ổn định ở mức 30.000 đến 35.000 đồng/kg, cao gấp ba lần chè búp xanh thông thường.
Cận cảnh chè búp tím. Ảnh: Dương Đình Tường. Báo NNMT
Đáng chú ý, tỷ suất lợi nhuận trên diện tích canh tác của chè tím cũng tỏ ra áp đảo. Ước tính sau khi trừ chi phí chăm sóc và nhân công, 2 ha chè tím có thể mang về khoản lãi ròng 50 triệu đồng mỗi năm, hiệu quả hơn hẳn mức lãi 70 triệu đồng thu được từ 5 ha chè xanh đại trà. Mức sinh lời dài hạn này chính là nền tảng để vùng nguyên liệu chè bản địa dần được khôi phục khi có sự tham gia của doanh nghiệp.
Cuộc lội ngược dòng của nữ giám đốc 8X
Hành trình thương mại hóa giống chè đặc sản này mang đậm dấu ấn của Lê Thị Hồng Phương, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Trà Ut.
Từng có thời gian làm việc ổn định tại các công ty xuất khẩu nông sản phía Nam, năm 2017, chị Phương quyết định mang số vốn tích lũy trở về quê hương Thanh Ba (Phú Thọ) khởi nghiệp.
Chứng kiến cảnh người dân bỏ hoang đồi chè hoặc chuyển sang trồng keo để đi làm công nhân, chị tìm đến các chuyên gia nông nghiệp, nhận ra dư địa phát triển của cây chè búp tím và bắt tay vào hiện thực hóa ý tưởng.
Lê Thị Hồng Phương - Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Trà Ut (phải) và những người nông dân trên nương chè. Ảnh: Dương Đình Tường. Báo NNMT
Bài toán thuyết phục nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng đối mặt với nhiều rào cản. Năm đầu tiên, chỉ có 7 hộ đồng ý tham gia trồng 5 ha với cam kết thu mua búp tươi từ công ty ở mức giá tối thiểu 15.000 đến 20.000 đồng/kg.
Bản thân chị Phương cũng đầu tư mua 3,2 ha đất để tự trồng nhưng thất bại ngay năm đầu do sai lầm trong kỹ thuật tạo bóng mát. Khâu chế biến tiếp tục là một thách thức lớn khi chè tím rất dễ mất màu, nước pha ra đỏ như củ dền nếu không được đưa vào xưởng trong vòng một đến hai tiếng sau khi hái.
Mất trọn một năm thử nghiệm và đổ bỏ hàng loạt mẻ chè lỗi, nữ giám đốc mới tìm ra công thức sao tẩm chuẩn xác để giữ nguyên màu sắc và hương vị đặc trưng.
Chinh phục thị trường ngoại với định giá tiền tỷ
Sự kiên trì của doanh nghiệp và người nông dân đã thu về kết quả khi sản phẩm chè búp tím lần lượt đạt chứng nhận OCOP 4 sao vào năm 2023 và tiến tới mốc 5 sao trong năm 2025.
Đoàn khách Trung Quốc tới thăm nhà máy chế Trà UT. Ảnh: Dương Đình Tường. Báo NNMT
Hiện tại, công ty của chị Phương đang vận hành hai nhà máy tại Phú Thọ và Lai Châu, ghi nhận tổng doanh thu đạt 80 đến 90 tỷ đồng mỗi năm. Riêng với dòng sản phẩm chè búp tím, sản lượng hiện đạt khoảng 5 tấn mỗi năm, đóng góp 2 đến 3 tỷ đồng vào doanh thu chung.
Khoảng 70 đến 80% sản lượng chè tím được tiêu thụ tại thị trường nội địa với mức giá 600.000 đến 800.000 đồng/kg. Phần còn lại được xuất khẩu thành công sang các thị trường yêu cầu cao về tiêu chuẩn chất lượng như Anh, Pháp, Dubai với giá xấp xỉ 40 USD/kg.
Tạm tính theo mức tỷ giá 26.000 VNĐ/USD, mỗi tấn trà đặc sản này khi xuất ngoại mang về mức doanh thu khổng lồ lên tới 1,04 tỷ đồng.
Mức định giá đắt đỏ này đến từ sự chênh lệch về hàm lượng anthocyan, một chất chống oxy hóa mạnh có trong chè búp tím cao gấp 135 lần so với chè xanh thông thường. Mục tiêu tiếp theo của doanh nghiệp là đầu tư dây chuyền công nghệ tách chiết hoạt chất quý từ chè tím để ứng dụng vào sản xuất dược phẩm và thực phẩm chức năng, qua đó tối ưu hóa biên lợi nhuận và mở rộng chuỗi cung ứng.
