Quy hoạch vùng – "chìa khóa" cho chuyển đổi bền vững
Trước thực trạng hàng chục nghìn ha thanh long kém hiệu quả, tỉnh Lâm Đồng đang đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và giảm phụ thuộc vào một loại nông sản chủ lực.
Ông Nguyễn Đức Thiên - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng - cho biết, thanh long từng là cây trồng chủ lực, mang lại giá trị kinh tế cao, góp phần quan trọng nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển nông nghiệp của tỉnh. Tuy nhiên, thời gian gần đây, sản xuất thanh long bộc lộ nhiều hạn chế như phát triển diện tích còn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ, dễ bị ép giá khi nguồn cung dồi dào, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống nông dân.
Vườn thanh long ở phía Nam tỉnh Lâm Đồng.
Khu vực II (Bình Thuận cũ) vẫn là vùng trọng điểm thanh long của cả nước, tuy nhiên, hiện có khoảng 15–20% diện tích rơi vào tình trạng già cỗi, năng suất thấp, thậm chí thua lỗ với mức lợi nhuận đạt thấp.
Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do thị trường tiêu thụ bấp bênh, phụ thuộc lớn vào xuất khẩu; canh tác độc canh kéo dài khiến đất suy thoái, mất cân bằng dinh dưỡng; cùng với đó là tác động của thời tiết cực đoan, dịch bệnh gia tăng. Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi sang các loại cây trồng khác như: chanh leo, dưa, táo, dừa… được xem là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và ổn định thu nhập cho người dân.
Trao đổi với Người Đưa Tin, đại diện Trung tâm khuyến nông tỉnh Lâm Đồng cho biết, việc chuyển đổi không thể làm ồ ạt mà cần dựa trên cần dựa trên quy hoạch vùng chuyển đổi phù hợp với điều kiện canh tác, điều kiện sinh thái và xây dựng liên kết thu mua sản phẩm. Triển khai quy hoạch vùng sản xuất tập trung, đầu tư hạ tầng giao thông nội đồng, thủy lợi.
Ông Nguyễn Đức Thiên - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng - phát biểu tại buổi toạ đàm.
Theo đó, giải pháp trọng tâm là rà soát, phân loại từng vùng đất để bố trí cây trồng phù hợp; đồng thời cải tạo đất bằng các biện pháp sinh học, tăng cường phân hữu cơ nhằm phục hồi độ phì. Việc ứng dụng công nghệ như hệ thống tưới tiết kiệm, giám sát dinh dưỡng đất cũng được khuyến khích nhằm giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả.
Vì sao nông dân Bình Thuận chưa mặn mà với thanh long hữu cơ?ĐỌC NGAYBên cạnh đó, ngành nông nghiệp tỉnh đặc biệt nhấn mạnh vai trò của liên kết chuỗi. Các mô hình hợp tác xã, liên kết với doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm sẽ giúp nông dân yên tâm sản xuất, hạn chế rủi ro thị trường.
Trước thực tế đó, ông Nguyễn Đức Thiên - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng - nhấn mạnh, tỉnh đang định hướng đẩy mạnh chuyển đổi những diện tích thanh long kém hiệu quả sang các loại cây trồng phù hợp hơn như: chanh leo, dứa, táo… gắn với nhu cầu thị trường và điều kiện thổ nhưỡng, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững. Đồng thời, Trung tâm Khuyến nông sẽ tiếp tục đồng hành cùng người dân thông qua chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, xây dựng các mô hình sản xuất hiệu quả, hỗ trợ kết nối thị trường, qua đó giúp nông dân có thêm thông tin, định hướng đúng đắn trong quá trình chuyển đổi sản xuất, ổn định thu nhập.
Vườn chanh dây ở tỉnh Lâm Đồng.
Tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng sinh thái, bền vững
Theo bà Mai Thị Thúy Kiều, đại diện Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, thanh long từng là cây trồng chủ lực, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh, với diện tích đạt khoảng 33.730 ha và sản lượng 650.000 tấn/năm vào năm 2020. Tuy nhiên, do tác động của dịch Covid-19, chính sách kiểm soát biên giới và sự cạnh tranh gia tăng từ các quốc gia khác, ngành hàng này đã gặp nhiều khó khăn. Đến cuối năm 2025, diện tích thanh long giảm còn khoảng 26.126 ha, sản lượng còn 577.731 tấn/năm, giá cả bấp bênh, có thời điểm xuống chỉ còn 1.000–7.000 đồng/kg.
Không chỉ đối mặt với biến động thị trường, sản xuất thanh long còn tồn tại nhiều hạn chế như: quy mô nhỏ lẻ, thiếu liên kết chuỗi, công nghệ bảo quản và chế biến còn yếu, phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc. Đáng chú ý, nhiều diện tích thanh long đã già cỗi, năng suất thấp buộc người dân phải chặt bỏ để chuyển đổi sang cây trồng khác, nhưng việc chuyển đổi còn mang tính tự phát, thiếu định hướng, dẫn đến rủi ro "được mùa mất giá".
Nông dân thu hoạch thanh long ở khu vực Bình Thuận cũ.
Trước thực trạng này, tỉnh đang đẩy mạnh nghiên cứu và triển khai các mô hình chuyển đổi cây trồng phù hợp. Một số cây trồng tiềm năng được lựa chọn gồm: chanh dây, mãng cầu, dừa, mít, xoài, chuối… Trong đó, mãng cầu được đánh giá có ưu điểm dễ trồng, phù hợp nhiều loại đất, cho thu nhập ổn định khoảng 80–90 triệu đồng/ha/năm. Chanh dây có tiềm năng xuất khẩu lớn, đã hình thành vùng trồng và chuỗi liên kết bước đầu. Dừa là cây dài ngày, thích hợp vùng đất cát ven biển, có thể trồng xen trong giai đoạn đầu để tạo thu nhập.
Bà Mai Thị Thúy Kiều cho biết thêm, việc chuyển đổi vườn thanh long già cỗi sang cây trồng khác là bài toán không dễ, bởi lựa chọn cây trồng không chỉ dựa vào điều kiện tự nhiên mà còn phải đảm bảo hiệu quả kinh tế và đầu ra ổn định. Trong số các cây trồng được khuyến nghị, chanh dây được đánh giá cao nhờ khả năng tiêu thụ cả trong nước và xuất khẩu sang Trung Quốc, Úc, châu Âu; dừa tươi ngoài thị trường nội địa còn mở rộng xuất khẩu sang Hàn Quốc, Trung Đông; trong khi mãng cầu chủ yếu phục vụ thị trường nội địa nhưng có lợi thế xử lý trái vụ, nhất là dịp Tết Nguyên đán, giúp nâng cao thu nhập cho người dân.
Bà Mai Thị Thúy Kiều, đại diện Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, trình bày định hướng và giải pháp chuyển đổi đất trồng thanh long kém hiệu quả sang một số loại cây trồng khác cho khu vực Bình Thuận cũ.
Có thể thấy, chuyển đổi cơ cấu cây trồng không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là hướng đi chiến lược lâu dài. Nếu được thực hiện đồng bộ từ quy hoạch, kỹ thuật đến thị trường, đây sẽ là động lực quan trọng giúp ngành nông nghiệp Lâm Đồng phát triển bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và thích ứng hiệu quả với những biến động trong tương lai.
