Thông báo của Tổng thống Mỹ Donald Trump trên mạng xã hội Truth Social về việc cho phép khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz và dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đã mang lại tín hiệu tích cực cho thị trường dầu mỏ thế giới.
Theo Nikkei, ngay sau tuyên bố này, giá dầu thô WTI kỳ hạn giảm về quanh 80 USD/thùng, rời xa mức đỉnh 119 USD được thiết lập hồi tháng 3. Giá dầu Brent cũng lùi xuống khoảng 83 USD/thùng, thấp hơn đáng kể so với đỉnh 126,4 USD/thùng hồi tháng 4. Tại châu Á, dầu Dubai được giao dịch quanh ngưỡng 80 USD/thùng sau khi từng vọt lên gần 170 USD/thùng vào tháng 3.
Tuy nhiên, mặt bằng giá dầu hiện nay vẫn cao hơn nhiều so với giai đoạn trước xung đột, khi dầu chỉ dao động quanh mức 60-70 USD/thùng.
Theo các chuyên gia, việc khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz sẽ không thể diễn ra trong thời gian ngắn.
Thách thức đầu tiên là chiến dịch rà phá thủy lôi trên tuyến hàng hải chiến lược này, một nhiệm vụ có thể kéo dài nhiều tháng. Ngay cả khi eo biển được tuyên bố an toàn, các công ty bảo hiểm hàng hải vẫn cần thêm thời gian để đánh giá rủi ro trước khi cấp bảo hiểm cho tàu thuyền.
Một chuyên gia năng lượng được Nikkei Asia dẫn lời cho rằng, thỏa thuận giữa Mỹ và Iran chưa thể bảo đảm các bên liên quan khác như Israel hoặc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran sẽ tuân thủ hoàn toàn.
Ông Takahiro Asaoka, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Viện Nghiên cứu Itochu, dự báo cần khoảng ba tháng để giải tỏa lượng tàu bị ùn ứ và đưa lưu lượng giao thông qua Hormuz trở lại mức bình thường.
Theo ông, quá trình phục hồi nguồn cung sẽ kéo dài hơn nhiều so với việc tái mở cửa tuyến hàng hải. Các cơ sở sản xuất, lọc hóa dầu và hạ tầng năng lượng bị hư hại trong chiến tranh cần thời gian sửa chữa, tạo ra những tác động kéo dài đối với chuỗi cung ứng toàn cầu cũng như cuộc chiến chống lạm phát tại châu Á.
Ông Asaoka cho rằng khoảng 80% sản lượng dầu bị gián đoạn có thể được khôi phục sau một tháng rưỡi. Tuy nhiên, các tổ chức quốc tế thận trọng hơn.
Giá dầu thô vẫn ở mức cao hơn so với giai đoạn trước chiến tranh.
Cụ thể, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho rằng, ngay cả khi xung đột kết thúc từ đầu tháng 6, nguồn cung dầu khí cũng chỉ có thể phục hồi dần từ quý III và chưa thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu thị trường trước tháng 10. Lượng dầu dư thừa khi đó cũng chỉ đủ để bù đắp phần dự trữ đã bị hao hụt từ cuối tháng 2.
Mức độ thiệt hại đối với các mỏ dầu, đường ống dẫn, nhà máy lọc dầu và cơ sở cảng biển hiện vẫn chưa được đánh giá đầy đủ.
Các chuyên gia nhận định phải mất ít nhất hai đến ba tháng sau khi eo biển được bảo đảm an toàn thì các đội kỹ thuật quốc tế mới có thể tiếp cận hiện trường để khảo sát, vận chuyển thiết bị và triển khai công tác sửa chữa.
Tại Qatar, Bộ trưởng Năng lượng Saad Sherida Al-Kaabi từng cảnh báo việc khắc phục thiệt hại tại Khu công nghiệp Ras Laffan có thể kéo dài từ ba đến năm năm.
Sự cố tại đây dự kiến làm giảm khoảng 17% lượng xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và 24% lượng xuất khẩu condensate của Qatar - loại nguyên liệu quan trọng trong sản xuất xăng và nhiên liệu hàng không.
Về dài hạn, ông Asaoka dự báo giá dầu WTI sẽ ổn định quanh mức 65-70 USD/thùng sau khi Hormuz hoàn toàn bình thường hóa. Con số này vẫn cao hơn mức cân bằng khoảng 60 USD/thùng trước chiến sự do thị trường phải cộng thêm phần bù rủi ro địa chính trị.
Trong khi đó, nhà kinh tế Yuki Takashima của Nomura Securities cho rằng phải đến tháng 9/2027 giá dầu mới có thể giảm về khoảng 65 USD/thùng.
Đối với thị trường khí đốt, ông Alex Froley, nhà phân tích cấp cao của ICIS, nhận định giá khí có thể giảm xuống khoảng 10 USD/MMBtu nếu hoạt động vận tải qua Hormuz được khôi phục ngay lập tức.
Tuy nhiên, khả năng giá giảm sâu hơn là không cao bởi phần công suất mới từ Mỹ và Qatar đã bị bào mòn bởi những thiệt hại phát sinh trong khủng hoảng. Các dự án mở rộng tại Qatar bị trì hoãn, trong khi cơ sở Ras Laffan chịu tổn thất đáng kể.
Bộ trưởng Năng lượng Qatar cho biết, việc sửa chữa thiệt hại đối với các cơ sở khí đốt tự nhiên hóa lỏng tại Khu công nghiệp Ras Laffan sẽ mất từ 3 đến 5 năm.
Ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng Hormuz không chỉ giới hạn trong lĩnh vực năng lượng.
Các cơ sở luyện nhôm tại Trung Đông được dự báo cần ít nhất một năm để phục hồi hoàn toàn. Ông Paul Bloxham, kinh tế trưởng phụ trách Úc, New Zealand và hàng hóa toàn cầu của HSBC, cảnh báo tình trạng thiếu hụt phân bón hiện nay có thể kéo theo sự suy giảm năng suất nông nghiệp trong tương lai.
Đáng chú ý, khu vực này chiếm khoảng một nửa lượng xuất khẩu lưu huỳnh toàn cầu - nguyên liệu quan trọng trong ngành luyện đồng.
Chiến lược gia Alice Fox của Macquarie Group cho biết các chuyến hàng lưu huỳnh nhiều khả năng sẽ không được ưu tiên vận chuyển như dầu khí. Điều này có thể khiến các nhà máy luyện kim trên thế giới phải cắt giảm sản lượng đồng trong thời gian tới.
Ngay cả khi hòa bình được thiết lập, áp lực lạm phát toàn cầu vẫn chưa thể sớm biến mất.
Ông Gaurav Ganguly, Giám đốc bộ phận kinh tế quốc tế của Moody's Analytics, nhận định lạm phát sẽ tiếp tục tăng trong một khoảng thời gian trước khi đạt đỉnh, bất chấp việc giá dầu đã bắt đầu hạ nhiệt.
Giáo sư Alberto Cavallo thuộc Trường Kinh doanh Harvard cho rằng nguyên nhân nằm ở hiệu ứng lan tỏa thứ cấp. Các doanh nghiệp thường mất khoảng ba tháng để điều chỉnh giá bán nhằm phản ánh chi phí đầu vào tăng cao trước đó, khiến người tiêu dùng vẫn phải đối mặt với giá cả đắt đỏ ngay cả khi giá nhiên liệu đã giảm.
Theo ông Dwyfor Evans, Trưởng bộ phận chiến lược kinh tế vĩ mô khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại State Street Markets, các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan chịu áp lực đáng kể từ giá hàng hóa tăng cao.
Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu mạnh mẽ, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao, đã giúp các nền kinh tế này phần nào giảm bớt tác động tiêu cực.
Ngược lại, nhiều quốc gia Đông Nam Á không sở hữu lợi thế tương tự nên dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc về năng lượng và hàng hóa.
Theo Giám đốc điều hành Chevron Mike Wirth, quá trình phục hồi hoàn toàn của chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ cần nhiều thời gian hơn dự kiến.
Bà Nami Kuwana, chuyên gia cao cấp tại Viện Marubeni, cảnh báo những ngành phụ thuộc vào chuỗi cung ứng phức tạp như chất bán dẫn, linh kiện ô tô, điện tử và thép xây dựng sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Do chu kỳ đặt hàng và giao hàng của nhiều linh kiện có thể kéo dài tới một năm, chỉ cần một mắt xích quan trọng bị đứt gãy hoàn toàn, các nhà máy sản xuất ô tô hoặc công trình xây dựng có thể buộc phải tạm dừng hoạt động trong thời gian dài.
Điều đó đồng nghĩa với việc ngay cả khi eo biển Hormuz mở cửa trở lại và xung đột kết thúc, những dư chấn kinh tế mà cuộc khủng hoảng này để lại vẫn sẽ tiếp tục tác động đến giá năng lượng, lạm phát và chuỗi cung ứng toàn cầu trong nhiều năm tới.
