Từ giữa tháng 5 đến tháng 7 hằng năm, khu vực bến nước tại xã Bảo Ái (tỉnh Lào Cai) bên bờ hồ Thác Bà lại trở nên nhộn nhịp bởi hàng chục chiếc thuyền nan chở đầy dưa hấu, dưa lê, dưa bở từ các đảo hồ cập bến. Những chuyến dưa nối tiếp nhau từ sáng sớm đã tạo nên một khung cảnh mua bán sôi động giữa non nước hữu tình, được người dân quen gọi bằng cái tên thân thuộc: Bến dưa hồ Thác Bà hay Chợ nổi Làng Mới.
Từ nhiều năm nay, khi cây dưa hấu bén rễ trên những bãi đất bán ngập ven hồ, người dân các xã phía Đông hồ Thác Bà (cũ) như Phúc An, Yên Thành đã tận dụng diện tích đất màu mỡ sau mùa nước rút để canh tác. Nhờ hợp đất, hợp khí hậu, dưa hấu nơi đây có vị ngọt thanh, vỏ mỏng, ruột đỏ và được thị trường ưa chuộng. Sản lượng tăng dần qua từng năm kéo theo hoạt động mua bán ngày càng nhộn nhịp.
Dưa hấu trên hồ Thác Bà vào vụ.
Mỗi buổi chiều, người dân thu hoạch dưa trên các đảo hồ, chất lên thuyền nan để sáng sớm hôm sau đưa đến bến. Từ xa, những chiếc thuyền chở đầy sắc xanh của dưa hấu nối nhau lướt trên mặt nước trong veo của hồ Thác Bà, tạo nên một bức tranh lao động bình dị nhưng đầy sức sống.
Người bán dưa ở đây chủ yếu là đồng bào Dao, Tày sinh sống quanh hồ. Họ vừa là người trồng, chăm sóc, thu hoạch, vừa trực tiếp mang sản phẩm đến bán cho thương lái. Những quả dưa tuy không quá lớn nhưng đồng đều, chắc ruột và đậm vị ngọt của vùng đất hồ.
Theo ông Bàn Văn Kiên, người có gần 10 năm gắn bó với nghề trồng và bán dưa trên hồ Thác Bà, vụ dưa năm nay mang đến nhiều niềm vui cho bà con.
"Dưa năm nay to đều hơn, giá thu mua loại A cũng cao hơn năm ngoái nên người trồng rất phấn khởi", ông Kiên cho biết.
Ông Bàn Văn Kiên có gần chục năm trồng và bán dưa hấu trên hồ Thác Bà.
Mỗi ngày, gia đình ông thu hoạch dưa từ chiều hôm trước rồi vận chuyển bằng thuyền ra bến từ sáng sớm. Những chiếc thuyền nhỏ có thể chở khoảng 6–7 tạ dưa, trong khi các thuyền lớn chở được hơn một tấn mỗi chuyến.
"Nếu bán hết một thuyền nhỏ thì cũng thu được khoảng 4–5 triệu đồng. Thuyền lớn có thể đạt từ 8–9 triệu đồng mỗi ngày", ông Kiên chia sẻ.
Những ngày đầu hè, khi mùa dưa bước vào giai đoạn thu hoạch rộ, bến dưa ven hồ càng thêm nhộn nhịp. Từ lúc mặt trời chưa mọc, các thương lái đã có mặt để chờ những chuyến thuyền cập bến.
Trong dòng người tất bật ấy có anh Nguyễn Văn Trường, 20 tuổi, một thương lái trẻ mới bắt đầu công việc thu mua dưa hấu từ đầu vụ năm nay.
"Ngày nào em cũng đi. Mùa dưa đến là sáng sớm đã có mặt ở bến để nhập hàng rồi", Trường cho biết.
Anh Nguyễn Văn Trường phải dậy từ sáng sớm để đến bến kịp lúc thuyền dưa về.
Theo anh Trường, chất lượng dưa năm nay được đánh giá cao hơn nhiều năm trước. Những ruộng dưa ven hồ cho quả to, đẹp, mẫu mã đồng đều nên giá thu mua cũng tăng đáng kể.
"Năm nay dưa đẹp hơn mọi năm, quả to và đều. Nhưng giá nhập cũng cao hơn nhiều", anh nói.
Hiện dưa hấu loại A được thu mua với giá khoảng 10.000 đồng/kg, trong khi những năm trước chỉ dao động từ 6.000–7.000 đồng/kg. Dưa loại thấp hơn có giá từ 5.000–6.000 đồng/kg tùy chất lượng.
Không chỉ có những thương lái địa phương, mùa dưa hồ Thác Bà còn thu hút nhiều đầu mối thu mua từ các tỉnh xa. Anh Vũ Khúc Cường, 35 tuổi, ở thành phố Lào Cai (cũ), đã có ba năm liên tục đến thu mua dưa cho bà con chia sẻ, để kịp đón những chuyến thuyền đầu tiên cập bến, anh và các bạn hàng thường phải xuất phát ở nhà từ 2–3 giờ sáng.
"Có hôm chúng tôi đi từ 2 giờ sáng. Đến gần 6 giờ là có mặt tại bến. Nhưng người dân từ 5 giờ đã đưa dưa ra đây rồi", anh Cường chia sẻ.
Anh Vũ Khúc Cường một thương lái có nhiều năm thu mua dưa hấu trên hồ Thác Bà.
Theo anh, việc thu mua được thực hiện dựa trên chất lượng sản phẩm. Dưa sau khi cập bến sẽ được phân loại ngay tại chỗ để xác định mức giá phù hợp.
"Giá thấp nhất khoảng 5.000 đồng/kg, cao nhất có thể lên tới 12.000 đồng/kg. Những thời điểm thị trường thuận lợi thì giá còn cao hơn để bà con có thêm thu nhập", anh cho biết.
Nhiều hộ dân có diện tích trồng lớn và chất lượng ổn định còn được thương lái đặt mua trước. Tuy nhiên, phần lớn giao dịch vẫn diễn ra trực tiếp ngay tại bến khi thuyền cập bờ.
Sau khi cân và phân loại, dưa được nhanh chóng bốc xếp lên xe tải để vận chuyển đến các chợ đầu mối và điểm tiêu thụ trong ngày. Nhịp độ làm việc khẩn trương kéo dài từ sáng sớm cho đến khi những chuyến xe cuối cùng rời bến.
Nhưng chiếc xe từ chở đầy ắp dưa cho thấy một vụ mùa khởi sắc trên hồ Thác Bà.
Giữa không gian mênh mang sóng nước của hồ Thác Bà, chợ nổi Làng Mới không chỉ là nơi giao thương nông sản mà còn là nét văn hóa đặc trưng của vùng hồ. Những chiếc thuyền nan chở đầy dưa hấu, tiếng cười nói rộn ràng của người mua kẻ bán và những chuyến xe nối đuôi nhau rời bến đã tạo nên bức tranh lao động đầy sức sống.
Mùa dưa năm nay đang mang đến niềm vui cho cả người trồng lẫn thương lái. Đằng sau mỗi quả dưa ngọt mát là những ngày tháng cần cù trên các đảo hồ, những chuyến thuyền vượt sóng lúc tinh mơ và những hành trình miệt mài đưa nông sản Thác Bà vươn xa đến nhiều thị trường trong cả nước.
Quốc Tiệp
