Men tiêu hoá không phải "thần dược"
Sau những ngày Tết ngập tràn cỗ bàn, rượu bia và nhịp sinh hoạt đảo lộn, không ít người rơi vào tình trạng đầy bụng, khó tiêu, chướng hơi, rối loạn tiêu hóa.
Khi cơ thể lên tiếng, nhiều người lập tức tìm đến men tiêu hóa, lợi khuẩn hay các sản phẩm hỗ trợ như một "phao cứu sinh" để mong sớm lấy lại cân bằng cho đường ruột.
Song không phải cứ thấy khó chịu là có thể tự ý dùng thuốc. Việc lạm dụng men tiêu hóa, sử dụng sai chỉ định, kéo dài thời gian hoặc tự tăng liều không những không cải thiện triệu chứng mà còn có thể khiến rối loạn tiêu hóa trở nên trầm trọng hơn.
Ngày Tết mâm cỗ nhiều món, bia rượu và sinh hoạt đảo lộn không ít người rơi vào tình trạng đầy bụng, khó tiêu.
Trao đổi với Người Đưa Tin, BS.Nguyễn Huy Hoàng - thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, ngày Tết không thể thiếu bánh chưng, thịt đông, giò thủ, nem rán. Món nào cũng ngon, đẹp, nhiều ý nghĩa nhưng nếu nhìn ở góc độ sinh học, đó là "gánh nặng tiêu hóa". Mọi người thường nạp nhiều đạm, béo, tinh bột, nhưng lại ít rau và nước lọc.
Với những người làm việc văn phòng, dạ dày vốn nhỏ và ít tiết men tiêu hóa, việc chuyển sang khẩu phần gấp đôi năng lượng khiến thức ăn đọng lại lâu, sinh hơi, gây chướng, ợ nóng. Người có viêm dạ dày sẵn sẽ cảm nhận rõ: sau bữa cỗ, bụng căng tức, buổi tối khó ngủ, sáng dậy miệng khô.
Theo BS.Hoàng, men tiêu hóa thường chứa các enzym như amylase (phân giải tinh bột), protease (cắt nhỏ đạm) và lipase (phân cắt mỡ). Nếu ăn quá nhiều thịt mỡ, tinh bột, men có thể giúp thức ăn được tiêu hóa tốt hơn, giảm ứ đọng và cảm giác đầy hơi, nặng bụng sau bữa ăn.
"Tuy vậy, men tiêu hóa không phải "viên thần dược" uống vào là xong. Không nên tự ý uống trước bữa ăn như một thói quen, và cũng không nên dùng liên tục nhiều ngày liền nếu không có chỉ định của bác sĩ", BS.Hoàng nói.
Không nên tự ý uống men tiêu hoá trước bữa ăn như một thói quen.
Về mặt lý thuyết, nếu quá phụ thuộc vào men từ ngoài đưa vào, cơ thể có thể "ỉ lại", cơ chế tự điều chỉnh tiết men có nguy cơ bị ảnh hưởng; quan trọng hơn, việc dùng kéo dài mà vẫn còn triệu chứng có thể làm trì hoãn việc đi khám, bỏ sót bệnh thật sự.
"Chỉ nên dùng trong thời gian ngắn vài ngày khi bạn thực sự ăn uống quá tải, khó tiêu rõ rệt; nếu triệu chứng kéo dài hơn, nên đi khám thay vì tiếp tục tự uống", BS.Hoàng cho hay.
Đặc biệt, với người bị viêm tụy mạn, viêm dạ dày, loét dạ dày, tá tràng, bác sĩ cảnh báo nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng, vì một số loại men có thể kích thích tiết dịch vị, làm tăng khó chịu.
Lưu ý, men thường phát huy hiệu quả tốt nhất khi dùng sau bữa ăn khoảng 30 phút, kèm với nước ấm; không nên uống cùng nước quá nóng, quá lạnh hoặc trà đặc.
Nếu chỉ cảm thấy đầy bụng nhẹ, bạn có thể chọn giải pháp tự nhiên như trà gừng mật ong, nước chanh mật ong loãng, hoặc vài lát dứa tươi sau bữa ăn, đây là những thực phẩm có chứa enzym tự nhiên, giúp tiêu hóa dễ chịu hơn mà ít nguy cơ gây phụ thuộc tâm lý vào thuốc.
Uống lợi khuẩn, thực phẩm bảo vệ sức khoẻ thế nào?
Hệ vi sinh đường ruột đôi khi được gọi là "bộ não thứ hai" của cơ thể. Theo BS.Hoàng, khi ăn uống thất thường, dùng nhiều rượu bia, ăn ít chất xơ và ngủ ít, các "vi khuẩn tốt" có thể giảm đi, tạo điều kiện cho "vi khuẩn xấu" chiếm ưu thế.
Lúc đó, cơ thể dễ xuất hiện các triệu chứng: đầy hơi, rối loạn đại tiện, mệt mỏi, khó chịu trong người, đôi khi ngủ kém hơn.
Probiotics, lợi khuẩn sống có thể giúp lấy lại phần nào sự cân bằng này bằng cách cạnh tranh chỗ bám với vi khuẩn gây bệnh và tạo môi trường thuận lợi để ruột hoạt động nhịp nhàng hơn.
Do đó, có thể bổ sung từ men vi sinh từ các thương hiệu uy tín, sữa chua, sữa lên men, hoặc dưa cải tự lên men an toàn (không quá mặn, không ủ quá lâu, không có mùi lạ).
BS.Nguyễn Huy Hoàng.
Đường ruột và giấc ngủ có mối liên hệ hai chiều: khi ruột khỏe, hệ vi sinh cân bằng, cơ thể có thể điều hòa tốt hơn cảm giác dễ chịu, thư giãn, từ đó gián tiếp hỗ trợ giấc ngủ ở một số người.
Tuy nhiên, lợi khuẩn không phải thuốc, không thể thay thế cho việc giữ vệ sinh giấc ngủ, giảm căng thẳng hay điều trị các rối loạn giấc ngủ thật sự.
Tết cũng là mùa "nở rộ" của các sản phẩm được quảng cáo như "thanh lọc, giải độc, giảm mỡ, ngủ ngon, bảo vệ gan".
BS.Hoàng lưu ý điều quan trọng cần nhớ thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải thuốc điều trị và không thay thế được chế độ ăn lành mạnh, giấc ngủ đủ hay phác đồ y tế.
Khi buộc phải chọn, hãy ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thành phần được ghi đầy đủ, liều dùng cụ thể, công dụng nêu đúng phạm vi "hỗ trợ", có tem, nhãn kiểm định theo quy định.
Không nên dùng quá nhiều loại cùng lúc, vì mỗi viên uống đều phải qua gan và thận xử lý; càng uống nhiều, gánh nặng lọc thải càng tăng, trong khi lợi ích chưa chắc tương xứng. Người có bệnh mạn tính, nhất là tiểu đường, tim mạch, tăng huyết áp, mỡ máu, bệnh gan, bệnh thận, nên hỏi ý kiến bác sĩ điều trị trước khi dùng bất kỳ sản phẩm hỗ trợ nào để tránh tương tác thuốc.
Nếu bạn đã ăn đa dạng, ngủ đủ, uống nước đều, vận động nhẹ sau ăn, giữ cân nặng ổn định cơ thể vốn có khả năng tự điều chỉnh rất tốt mà không cần thêm quá nhiều sản phẩm.
Phần lớn rối loạn tiêu hóa dịp Tết chỉ là "cảnh báo tạm thời." Nếu thấy bụng hơi đầy, ợ nhẹ, đi ngoài 1–2 lần nhưng không sốt, không mất nước, có thể tự điều chỉnh như: ăn món mềm, cháo loãng, cơm nát, chuối chín, táo hấp, uống nước ấm, nghỉ ngơi, tránh cà phê, nước ngọt, rượu bia, một tách trà gừng hoặc trà hoa cúc sẽ giúp dịu dạ dày, giảm cảm giác nặng bụng, đồng thời giúp dễ ngủ hơn; massage bụng nhẹ nhàng theo vòng tròn, hướng kim đồng hồ, nhất là sau bữa tối; giữ lịch sinh hoạt đều.
Tuy nhiên, nếu có dấu hiệu đau quặn dữ, bụng cứng, nôn máu, đi phân đen, người mệt lả, khát nước, tiểu ít hoặc đau chuyển dần từ quanh rốn sang hố chậu phải, kèm sốt nhẹ, buồn nôn có thể là viêm ruột thừa cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Để giữ bụng "dễ chịu", chỉ cần: Thêm rau luộc hoặc canh rau củ vào mỗi bữa; ăn trái cây tươi sau ăn 30 phút: bưởi, cam, thanh long, dứa – vị chua nhẹ kích thích dạ dày tiết men; uống nước đều, ít nhất 1.5–2 lít mỗi ngày (tùy cân nặng, bệnh nền); sau ăn, đi lại nhẹ 10–15 phút.
