Canh lửa mùa khô: Giữ bình yên rừng Tràm Chim, Gò Tháp

Công nghệ chủ động, cảnh giới rừng từ sớm

Giữa mùa khô, vùng Đồng Tháp Mười (tỉnh Đồng Tháp) hứng chịu những đợt nắng gắt kéo dài. Tại Vườn quốc gia Tràm Chim, mặt đất nhiều nơi nứt nẻ, lớp thực bì khô giòn phủ dày dưới tán tràm, chỉ cần một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến cháy lan trên diện rộng. Trong điều kiện thời tiết cực đoan, nguy cơ cháy rừng luôn duy trì ở cấp V – mức cực kỳ nguy hiểm – buộc công tác phòng ngừa phải được triển khai với cường độ cao nhất.

Một góc Vườn quốc gia Tràm Chim nhìn từ trên cao. (Ảnh: Bùi Đạt).

Tràm Chim có diện tích hơn 7.300 ha, trong đó khoảng 3.000 ha rừng tràm, là một trong những hệ sinh thái đất ngập nước tiêu biểu còn giữ được nét nguyên sơ của vùng Đồng Tháp Mười. Không chỉ đóng vai trò điều hòa môi trường, nơi đây còn là sinh cảnh quan trọng của hàng trăm loài chim nước, thủy sinh và động vật hoang dã quý hiếm. Việc được công nhận là khu Ramsar thứ 2.000 của thế giới và thứ tư của Việt Nam càng khẳng định giá trị đặc biệt của khu vực này trong công tác bảo tồn quốc tế.

Theo ông Cao Thái Phong - Phó Giám đốc Vườn quốc gia Tràm Chim, ngay từ đầu mùa khô, đơn vị đã kiện toàn Ban Chỉ huy phòng cháy chữa cháy rừng, xây dựng các kịch bản ứng phó theo từng cấp độ, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các địa phương vùng đệm để kiểm soát nguy cơ từ bên ngoài. Sự chủ động này giúp mọi tình huống đều có phương án xử lý cụ thể, hạn chế tối đa yếu tố bị động.

Camera giám sát rừng tràm tại trung tâm điều hành Vườn quốc gia Tràm Chim. (Ảnh: Bùi Đạt).

Trên thực địa, lực lượng chức năng bố trí đồng bộ phương tiện, thiết bị. 8 máy bơm công suất lớn cùng 15 máy bơm chữa cháy luôn trong trạng thái sẵn sàng. Các tuyến kênh được tận dụng tối đa cho việc cơ động bằng xuồng máy, rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường khi có sự cố. Đáng chú ý, hệ thống 24 camera cảm biến nhiệt được lắp đặt phủ kín vùng lõi, hoạt động liên tục 24/24 giờ, giúp phát hiện sớm các điểm nhiệt bất thường. Dữ liệu được truyền trực tiếp về trung tâm điều hành, cho phép xử lý kịp thời ngay từ giai đoạn nguy cơ mới hình thành.

Cùng với đó, các trạm quan trắc tự động liên tục ghi nhận thông số khí tượng, thủy văn và chất lượng nước. Những dữ liệu này giúp đơn vị điều tiết mực nước hợp lý, duy trì độ ẩm cần thiết cho thảm thực vật, qua đó giảm nguy cơ cháy mà vẫn đảm bảo cân bằng sinh thái.

Lực lượng bảo vệ cơ động thuộc Phòng quản lý bảo vệ Phòng cháy chữa cháy rừng – Vườn Quốc gia Tràm Chim đang tuần tra từ đài quan sát. (Ảnh: Bùi Đạt).

Ngoài hệ thống cố định, flycam và phương tiện thủy cũng được tăng cường tuần tra tại các khu vực trọng điểm, hỗ trợ kiểm soát những nơi khó tiếp cận. Trong không gian yên ắng của rừng tràm, tiếng động cơ máy bơm, tiếng xuồng máy như nhịp vận hành không ngừng nghỉ của một hệ thống bảo vệ rừng được tổ chức chặt chẽ.

Công nghệ hiện đại đã tạo nên lớp "lá chắn" hiệu quả, giúp nâng cao năng lực giám sát và phản ứng nhanh. Tuy nhiên, theo các cán bộ làm nhiệm vụ, yếu tố con người vẫn giữ vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn cho rừng trong suốt cao điểm mùa khô.

Giữ màu xanh bằng trách nhiệm

Song hành với công nghệ, lực lượng bảo vệ rừng chính là "tuyến lửa" trực tiếp, ngày đêm bám trụ giữa điều kiện khắc nghiệt. Dọc các tuyến đê bao tại Tràm Chim, những ca tuần tra vẫn được duy trì liên tục. Từ sáng sớm đến đêm khuya, cán bộ chia ca trực 24/24 giờ, vừa kiểm soát nguy cơ cháy, vừa ngăn chặn tình trạng xâm nhập trái phép vào rừng.

Lực lượng bảo vệ cơ động của Vườn Quốc gia Tràm Chim đang tuần tra cơ động dọc các tuyến đê bao. (Ảnh: Bùi Đạt).

Ông Trần Nhựt Tân - Phó Trưởng phòng Quản lý bảo vệ Phòng cháy chữa cháy rừng – Vườn Quốc gia Tràm Chim - cho biết: "Lực lượng được bố trí tuần tra cả trên đê và trong nội đồng, đặc biệt tại các đường mòn, lối mở. Mục tiêu là phát hiện sớm, xử lý kịp thời ngay từ khi nguy cơ mới phát sinh".

Không chỉ tập trung tuần tra, công tác tuyên truyền cũng được đẩy mạnh tại các khu vực vùng đệm. Người dân được vận động ký cam kết không sử dụng lửa gần rừng, không vào rừng trong mùa khô. Các buổi hướng dẫn kỹ năng phòng cháy, chữa cháy được tổ chức thường xuyên, giúp nâng cao nhận thức cộng đồng – yếu tố có ý nghĩa quyết định trong phòng ngừa cháy rừng.

Ông Trần Nhựt Tân, Phó Trưởng phòng Quản lý bảo vệ Phòng cháy chữa cháy rừng theo dõi camera giám sát rừng tràm tại trung tâm điều hành. (Ảnh: Bùi Đạt).

Tại Khu di tích Gò Tháp, công tác phòng cháy cũng được triển khai đồng bộ. Với khoảng 300 ha rừng sinh thái, khu vực này được tăng cường máy bơm công suất lớn tại các điểm trọng yếu, đồng thời duy trì lực lượng tuần tra thường xuyên. Các lớp tập huấn, diễn tập chữa cháy rừng được tổ chức bài bản, giúp cán bộ, nhân viên và người dân nâng cao khả năng ứng phó khi có tình huống xảy ra.

Lực lượng bảo vệ cơ động của Vườn Quốc gia Tràm Chim đang kiểm tra lớp thực bì tại rừng tràm. (Ảnh: Bùi Đạt).

Theo ông Tân, hệ thống đê bao và giao thông thủy hiện nay tạo điều kiện thuận lợi cho việc cơ động lực lượng. Tuy nhiên, thách thức vẫn đến từ địa bàn rộng, tiếp giáp nhiều khu dân cư, nguy cơ xâm nhập rừng luôn hiện hữu. Do đó, sự phối hợp và ý thức của người dân là yếu tố không thể thiếu trong công tác bảo vệ rừng.

Trong cao điểm mùa khô, những người "giữ rừng" gần như không có ngày nghỉ. Họ ăn vội bên bờ kênh, ngủ chợp trong ca trực, luôn trong trạng thái sẵn sàng khi có tín hiệu cảnh báo. Giữa cái nắng gay gắt, hình ảnh những bước chân tuần tra lặng lẽ, ánh mắt dõi theo từng cánh rừng đã trở thành biểu tượng của tinh thần trách nhiệm.

Bùi Đạt