Trong chế độ ăn uống hàng ngày, axit oxalic là một hợp chất không còn xa lạ. Đây là chất có nguồn gốc tự nhiên, xuất hiện phổ biến trong nhiều loại thực phẩm có nguồn gốc thực vật. Ở mức độ vừa phải, axit oxalic không gây nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu tiêu thụ quá nhiều trong thời gian dài, nó có thể trở thành yếu tố âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt là thận.
Nhiều người vẫn nghĩ rau bina là “thủ phạm chính” chứa nhiều axit oxalic. Thế nhưng, các nghiên cứu dinh dưỡng gần đây cho thấy có không ít thực phẩm quen thuộc còn chứa hàm lượng oxalat cao hơn đáng kể, thậm chí gấp 2-3 lần. Điều đáng nói là những thực phẩm này lại thường xuyên xuất hiện trong thực đơn hàng ngày và được xem là tốt cho sức khỏe.
Ăn thực phẩm giàu oxalat cùng với thực phẩm giàu canxi như sữa, phô mai có thể giúp oxalat liên kết với canxi trong dạ dày thay vì ở thận, làm giảm nguy cơ sỏi thận
Những thực phẩm giàu axit oxalic hơn cả rau bina
Không thể phủ nhận rau bina là thực phẩm giàu oxalat, nhưng đây không phải là cái tên duy nhất. Trên thực tế, nhiều loại hạt và đậu chứa lượng axit oxalic rất cao.
Điển hình là hạnh nhân - một loại hạt được nhiều người ưa chuộng vì giàu dinh dưỡng. Tuy nhiên, theo dữ liệu dinh dưỡng, hàm lượng axit oxalic trong hạnh nhân có thể cao gấp nhiều lần so với rau bina nếu tính theo khẩu phần tương đương. Bên cạnh đó, các loại đậu như đậu đen, đậu nành cũng nằm trong nhóm thực phẩm có hàm lượng oxalat đáng kể.
Ngoài ra, trà - đặc biệt là trà đậm - cũng là nguồn cung cấp oxalat mà ít người để ý. Việc uống trà mỗi ngày với lượng lớn, đặc biệt khi kết hợp với chế độ ăn giàu oxalat, có thể khiến lượng chất này tích tụ trong cơ thể mà không hề hay biết.
Điều đáng nói là những thực phẩm này đều được coi là “lành mạnh”, giàu protein, chất béo tốt và chất chống oxy hóa. Chính vì vậy, nhiều người vô tình tiêu thụ với số lượng lớn mỗi ngày mà không nhận ra nguy cơ tiềm ẩn.
Axit oxalic chủ yếu được đào thải qua thận; việc tiêu thụ quá mức lâu dài có thể gây tổn thương mô thận
Axit oxalic dư thừa nguy hiểm thế nào?
Về bản chất, axit oxalic có thể kết hợp với canxi trong cơ thể để tạo thành canxi oxalat - một hợp chất khó hòa tan. Khi lượng chất này tăng cao, chúng có thể kết tinh và lắng đọng trong thận, từ đó hình thành sỏi thận.
Không chỉ dừng lại ở đó, việc tiêu thụ quá nhiều oxalat trong thời gian dài còn gây ra nhiều ảnh hưởng khác:
- Tăng nguy cơ sỏi thận: Đây là tác hại phổ biến nhất. Phần lớn các trường hợp sỏi thận có liên quan đến canxi oxalat.
- Giảm hấp thu khoáng chất: Axit oxalic có thể “giữ” lại các khoáng chất như canxi, sắt và magie, khiến cơ thể khó hấp thu hơn.
- Gây khó chịu tiêu hóa: Một số người có thể gặp tình trạng đầy bụng, đau bụng hoặc rối loạn tiêu hóa khi ăn nhiều thực phẩm giàu oxalat.
Theo các chuyên gia, tác động của axit oxalic không xảy ra ngay lập tức mà diễn ra âm thầm trong thời gian dài. Đây chính là lý do khiến nhiều người chủ quan và không nhận ra nguy cơ cho đến khi sức khỏe bị ảnh hưởng rõ rệt.
Theo BS Nguyễn Trung Anh - Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương từng chia sẻ trên báo VnExpress, việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu oxalat trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận, đặc biệt ở những người có cơ địa nhạy cảm hoặc từng mắc bệnh lý về thận. Người dân nên kiểm soát chế độ ăn và không lạm dụng các thực phẩm giàu oxalat.
Ý kiến này cho thấy, dù là thực phẩm tốt, nhưng nếu sử dụng không hợp lý vẫn có thể gây ra những hệ lụy đáng tiếc cho sức khỏe.
Cách dễ nhận biết khi ăn thực phẩm chứa axit oxalic là có vị chua, chát
Làm sao để hạn chế tác hại của axit oxalic?
- Ăn với lượng vừa phải: Không nên ăn quá nhiều các loại hạt, đậu hoặc uống trà đậm mỗi ngày. Hãy duy trì mức tiêu thụ hợp lý để tránh tích lũy oxalat.
- Kết hợp với thực phẩm giàu canxi: Canxi có thể liên kết với axit oxalic ngay trong đường tiêu hóa, giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi. Bạn có thể kết hợp với sữa, sữa chua hoặc phô mai.
- Uống đủ nước: Nước giúp cơ thể đào thải oxalat hiệu quả hơn. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng với những người có nguy cơ sỏi thận.
- Đa dạng thực phẩm: Không nên phụ thuộc vào một nhóm thực phẩm duy nhất. Việc đa dạng hóa bữa ăn sẽ giúp cân bằng dinh dưỡng và giảm nguy cơ nạp quá nhiều oxalat.
- Ưu tiên thực phẩm ít oxalat: Bạn có thể thay thế bằng các loại thực phẩm như cà rốt, cà chua hoặc một số loại trái cây ít oxalat để cân bằng khẩu phần.
Luộc rau giàu oxalat: có thể giảm 30% đến 90% lượng oxalat tùy vào từng loại rau.
Thực hiện các biện pháp sơ chế, chế biến tùy theo đặc tính của từng thực phẩm như:
- Ngâm rửa rau củ.
- Luộc rau giàu oxalat: có thể giảm 30% đến 90% lượng oxalat tùy vào từng loại rau.
- Luộc và bỏ nước luộc đối với măng.
- Rang đối với một số loại hạt.
- Việc nấu thực phẩm lâu cũng giúp loại bớt axit này. Tuy nhiên, các phương pháp lại làm mất các chất dinh dưỡng khác cần thiết cho cơ thể.
Thực tế cho thấy, nhiều người có xu hướng ăn lặp lại một số thực phẩm được cho là tốt như hạt, đậu hay uống trà mỗi ngày với lượng lớn. Tuy nhiên, chính thói quen này lại vô tình khiến cơ thể tích tụ axit oxalic quá mức.
Điều quan trọng không nằm ở việc thực phẩm đó “tốt” hay “xấu”, mà là cách chúng ta sử dụng chúng trong chế độ ăn uống hàng ngày. Một chế độ ăn cân bằng, đa dạng và hợp lý luôn là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Tóm lại, Axit oxalic không phải là “kẻ thù”, nhưng nếu tiêu thụ quá mức, nó hoàn toàn có thể trở thành mối nguy tiềm ẩn cho sức khỏe, đặc biệt là thận. Việc hiểu rõ nguồn thực phẩm chứa oxalat và điều chỉnh chế độ ăn hợp lý sẽ giúp bạn tránh được những rủi ro không đáng có.
Hãy nhớ rằng, ăn uống khoa học không phải là loại bỏ hoàn toàn một thực phẩm nào đó, mà là biết cân bằng và kiểm soát. Đừng để những thực phẩm tưởng chừng lành mạnh trở thành “quả bom hẹn giờ” đối với cơ thể.
