Có bao giờ bạn rơi vào tình huống dở khóc dở cười: đang nằm cuộn tròn trong chăn xem bộ phim truyền hình yêu thích thì chiếc điều khiển TV đột ngột "đình công"?
Thay vì lạch bạch đứng dậy tìm đôi pin mới, hầu hết chúng ta đều thực hiện một cách thức rất truyền thống: vỗ thật mạnh vào lưng chiếc điều khiển. Và kỳ lạ thay, nó lại hoạt động! Hóa ra, hành động tưởng chừng thô bạo này không phải mang lại hiệu quả ngẫu nhiên mà ẩn chứa những nguyên lý khoa học vô cùng thú vị.
"Bảo trì bằng va đập"
Trong giới kỹ thuật, hành động đập nhẹ vào một thiết bị để nó hoạt động trở lại có một cái tên rất kêu: "Bảo trì bằng va đập" (Percussive Maintenance).
Những người hài hước hơn còn gọi đó là "Cơ học kiểu khỉ", "Cú gõ kỹ thuật" hay "Quy trình sửa chữa khẩn cấp số 1". Từ máy nướng bánh mì, vỏ máy tính CPU cho đến máy photocopy, dường như mọi thiết bị đôi khi đều cần một một cái đập vật lý để tỉnh giấc.
Nhưng tại sao một cú vỗ vào lòng bàn tay lại có thể hồi sinh những viên pin tưởng như đã cạn kiệt?
Thủ phạm chính khiến chiếc điều khiển của bạn chập chờn thường là lớp oxy hóa. Khi pin nằm trong ngăn chứa nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, phản ứng hóa học giữa các cực pin (lò xo) và điểm tiếp xúc sẽ tạo ra một lớp cặn bột màu trắng hoặc xanh lá cây.
Lớp oxit này có điện trở rất cao, đóng vai trò như một bức tường ngăn cản dòng điện di chuyển. Do các thiết bị như remote TV, soundbar hay đầu thu kỹ thuật số tiêu thụ dòng điện rất nhỏ, nên chỉ cần một lớp oxy hóa mỏng cũng đủ để khiến dòng điện không thể vượt qua.
Khi bạn vỗ mạnh, lực tác động làm rung chuyển các linh kiện bên trong, khiến các lò xo va chạm và làm trầy xước lớp oxit này. Kết quả là lớp rào cản bị phá vỡ, điện trở giảm xuống và dòng điện có thể lưu thông trở lại.
Đồng thời, cú vỗ cũng giúp định vị lại vị trí viên pin, thiết lập một điểm tiếp xúc mới sạch sẽ hơn.
Tại sao máy ảnh không cần "vỗ" như điều khiển TV?
Câu trả lời nằm ở khái niệm "Dòng làm ướt" (Wetting Current). Điều khiển TV vốn tiêu thụ rất ít điện năng, mỗi lần bấm nút chỉ tạo ra một xung ánh sáng nhỏ. Lượng dòng điện "tí hon" này không đủ sức để tự mình phá vỡ lớp màng oxy hóa cứng đầu nói trên.
Ngược lại, các thiết bị như máy ảnh có dòng điện rút ra lớn hơn nhiều, đủ mạnh để "đục thủng" lớp trở kháng này mà không cần đến sự trợ giúp từ bên ngoài. Do đó, chúng thường không gặp hiện tượng chập chờn như điều khiển TV.
Bên cạnh đó, một giả thuyết khác cho rằng việc lắc mạnh sẽ tác động đến cấu tạo hóa học bên trong pin. Một viên pin dùng một lần (Lithium hoặc kiềm) hoạt động dựa trên phản ứng giữa cực dương, cực âm và chất điện phân.
Khi pin gần cạn, việc bị xáo trộn mạnh có thể khiến các chất hóa học còn sót lại dịch chuyển, tiếp xúc với những phần chất điện phân cuối cùng và tạo ra một "cú hích" năng lượng tạm thời.
Đừng chỉ biết "động thủ", hãy "động não"
Dù phương pháp vỗ điều khiển mang lại cảm giác khá phấn khích khi thành công, nhưng các chuyên gia khuyên bạn nên có những cách tiếp cận tinh tế hơn:
Lăn pin: Thay vì đập phá, bạn chỉ cần dùng ngón tay lăn các viên pin ngay trong ngăn chứa. Việc này cũng giúp làm bong lớp oxit và tái lập tiếp xúc. Tháo và lắp lại: Đây là cách định vị lại pin hiệu quả và an toàn nhất. Vệ sinh định kỳ: Nếu thấy có cặn bẩn, hãy dùng bàn chải lông mềm hoặc tăm bông thấm cồn isopropyl để lau sạch các cực tiếp xúc. Bảo quản đúng cách: Nếu xác định không dùng đến điều khiển trong thời gian dài, tốt nhất bạn nên tháo pin ra để tránh tình trạng rò rỉ hóa chất gây ăn mòn thiết bị.Suy cho cùng, chiếc điều khiển TV cũng giống như con người chúng ta, đôi khi cũng "bám bụi" và cần một chút tác động để trở lại đường đua. Nhưng hãy nhớ, một cú vỗ nhẹ nhàng sẽ tốt hơn là một cú đập phá, trừ khi bạn muốn đi mua một chiếc điều khiển mới thay vì chỉ mua pin!
